Luật Thủ đô (sửa đổi) được trình bày tại Quốc hội, hướng tới thể chế vượt trội cho Hà Nội
Theo chương trình Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI, vào chiều ngày 8/4, Bộ trưởng Tư pháp đã thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ để trình bày Tờ trình về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Cùng lúc đó, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đã trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án luật này, sau đó các đại biểu thảo luận ở tổ. Dự kiến, Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ được thông qua vào cuối kỳ họp này, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế cho Thủ đô.
Thời gian hiệu lực và mục tiêu chính trị
Theo ông Nguyễn Công Anh, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội, nếu được thông qua, Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Đáng chú ý, một số quy định về thẩm quyền của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội có thể được áp dụng sớm hơn, từ ngày 1/6/2026. Việc sửa đổi luật lần này được xác định là yêu cầu cấp thiết về mặt chính trị, pháp lý và thực tiễn, nhằm đáp ứng các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới.
Thay đổi tư duy và phân quyền mạnh mẽ
Điểm nổi bật trong dự thảo luật là sự thay đổi căn bản trong tư duy xây dựng pháp luật. Thủ đô Hà Nội không chỉ đơn thuần là nơi "thực thi chính sách" mà còn được giao vai trò "thiết kế chính sách", thể hiện rõ tinh thần "Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm". Điều này đi kèm với yêu cầu tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 chương, 36 điều, giảm 18 điều so với luật hiện hành, nhưng mở rộng đáng kể phạm vi phân quyền. Thay vì quy định chi tiết, luật mới tập trung trao quyền cho thành phố Hà Nội quyết định nhiều vấn đề quan trọng, từ tổ chức bộ máy, tài chính, đầu tư đến quy hoạch và phát triển đô thị.
Giải quyết điểm nghẽn và thách thức
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, nhiều cơ chế trong Luật Thủ đô hiện hành không còn đủ tính đặc thù để giải quyết các vấn đề cấp bách của Hà Nội. Thành phố đang phải đối mặt với hàng loạt điểm nghẽn kéo dài, bao gồm:
- Ùn tắc giao thông nghiêm trọng
- Ngập úng và ô nhiễm môi trường
- Quá tải hạ tầng đô thị
- Áp lực dân số gia tăng
- Những thách thức từ biến đổi khí hậu
Những vấn đề này đòi hỏi một khuôn khổ pháp lý linh hoạt và đủ mạnh để xử lý hiệu quả, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế liên tục ở mức hai con số.
Phân cấp thẩm quyền và chuẩn bị triển khai
Theo ông Nguyễn Công Anh, dự thảo Luật đã trao tổng cộng 192 thẩm quyền cho chính quyền thành phố Hà Nội, trong đó Hội đồng nhân dân thành phố được giao 124 thẩm quyền, Ủy ban nhân dân thành phố 56 thẩm quyền và Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố 12 thẩm quyền. Ông nhấn mạnh: "Đây là bước phân cấp rất lớn, thể hiện sự tin tưởng của Trung ương, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao về trách nhiệm, năng lực tổ chức thực hiện của chính quyền Thủ đô". Đáng chú ý, dự thảo Luật giao cho thành phố xây dựng 154 nội dung quy phạm pháp luật. Để bảo đảm triển khai hiệu quả ngay sau khi luật được thông qua, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết, bao gồm xây dựng đề cương chi tiết 113 nội dung quy phạm pháp luật cần ban hành, tổ chức tập huấn và bố trí kinh phí thực hiện trong năm 2026.
Kế hoạch triển khai và tầm nhìn dài hạn
Trong thời gian tới, Hà Nội sẽ thành lập tổ công tác để chỉ đạo, theo dõi và giám sát việc triển khai thi hành Luật Thủ đô (sửa đổi), nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và hiệu quả. Ông Nguyễn Công Anh khẳng định: "Có thể khẳng định, Hà Nội đã chuẩn bị khá đầy đủ để đón nhận các thẩm quyền được phân cấp. Các sở, ngành đã chủ động vào cuộc, bảo đảm khi luật được thông qua có thể triển khai ngay". Sau khi Luật Thủ đô (sửa đổi) được Quốc hội thông qua chính thức, các cơ quan chức năng của thành phố sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện và trình các văn bản theo đúng thẩm quyền. Việc sửa đổi luật không chỉ nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trước mắt mà còn tạo nền tảng thể chế lâu dài, giúp Hà Nội phát huy vai trò đầu tàu, dẫn dắt phát triển quốc gia trong kỷ nguyên mới.
