Luật Thủ đô sửa đổi: Bước ngoặt tạo đột phá tài chính cho Hà Nội
Được ban hành lần đầu vào năm 2012, Luật Thủ đô đã thiết lập một hành lang pháp lý quan trọng cho sự phát triển của Hà Nội. Tuy nhiên, sau hơn một thập kỷ áp dụng, trước những yêu cầu mới của thực tiễn và mục tiêu xây dựng Thủ đô trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, kết nối toàn cầu, nhiều quy định đã bộc lộ những hạn chế, không theo kịp tốc độ phát triển. Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ nhằm khắc phục các bất cập, mà còn hướng tới thiết lập một khung thể chế mới, vượt trội hơn, trao cho Hà Nội quyền chủ động lớn hơn trong quản trị, phát triển và huy động nguồn lực.
Đổi mới thể chế: Tài chính là đòn bẩy then chốt
Tại cuộc tọa đàm “Xác lập thể chế đặc thù, vượt trội để phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới” do Báo Nhân Dân tổ chức, ông Lê Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội, nhận định: Luật Thủ đô lần này đã trao cho Hà Nội những “quyền năng” chưa từng có tiền lệ, tạo ra sự linh hoạt tối đa trong điều hành tài chính và ngân sách. Điểm nhấn quan trọng nhất là sự thay đổi tư duy trong quản lý ngân sách.
Ông Hiếu cho biết: “Luật Thủ đô trao cho Hà Nội các quyền mới mà trước đây chưa được quy định, như việc có thể sử dụng tài sản công để góp vốn, liên danh, liên kết hoặc áp dụng các cơ chế linh hoạt trong thực hiện dự án theo hình thức đối tác công tư (PPP). Đồng thời, cho phép Hà Nội ban hành các đơn giá định mức mới để theo kịp sự biến động của kinh tế, đặc biệt trong khu vực Thủ đô và vùng lân cận.”
Sự bứt phá này giúp Hà Nội thoát khỏi những cơ chế cũ kém thực tiễn. Việc tự chủ về định mức chi phí và mô hình đầu tư chính là lời giải cho bài toán đô thị, hạ tầng giao thông đang chịu áp lực quá tải lớn. Thay vì tập trung vào sản xuất thuần túy, thành phố sẽ đẩy mạnh xúc tiến đầu tư, thu hút các nhà đầu tư chiến lược trong lĩnh vực công nghệ cao như công nghệ số, sản xuất chip, lưu trữ dữ liệu, đặc biệt tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc.
Minh bạch hóa dòng tiền và chuyển đổi quản lý
Với việc được trao quyền tự chủ tài chính lớn hơn cùng hàng trăm thẩm quyền mới, Hà Nội cũng đối mặt với thách thức trong bảo đảm công khai, minh bạch dòng tiền và trách nhiệm giải trình. Ông Lê Trung Hiếu khẳng định, Sở Tài chính đã tham mưu thiết lập các “hàng rào” kỹ thuật hiện đại.
“Các thông tin về tài chính, người dân có thể theo dõi tại cổng thông tin đầu tư của thành phố, phản ánh trực tiếp trên ứng dụng iHanoi khi phát hiện các hiện tượng, hành vi chưa công khai, minh bạch hoặc không đúng quy định pháp luật,” ông Hiếu nói. Ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc ứng dụng công nghệ số hóa trong quản lý và giám sát, nhưng cần tích hợp hiệu quả để tránh gây bất tiện cho người dân.
Tư duy quản lý tài chính cũng có sự chuyển đổi căn bản, từ kiểm soát đầu vào sang kiểm soát hiệu quả đầu ra. Nếu trước đây, quản lý chủ yếu dừng ở việc kiểm soát từng khoản mục chi, thì nay, theo tinh thần mới của Luật Thủ đô (sửa đổi), trọng tâm được đặt vào kết quả và giá trị mang lại của ngân sách. Cơ chế giám sát cũng được thiết kế linh hoạt hơn, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm kết hợp giám sát định kỳ và đột xuất, nhằm kịp thời phát hiện, điều chỉnh sai lệch.
Mở khóa cơ chế tài chính mới và khai thác nguồn lực
Việc thử nghiệm các cơ chế mới là điều tất yếu để tìm kiếm động lực tăng trưởng, giúp Hà Nội phát triển tương xứng với tầm nhìn trở thành Thành phố toàn cầu vào năm 2065. Hệ thống công cụ tài chính mới được thiết kế đồng bộ, tạo hành lang pháp lý cho các mô hình phát triển hiện đại.
Các lĩnh vực như kinh tế tầm thấp, kinh tế số, kinh tế tóc bạc, kinh tế đêm đã được định hình trong Luật Thủ đô, qua đó giúp Hà Nội có cơ sở pháp lý để cụ thể hóa và triển khai. Luật cũng cho phép Hà Nội tạo ra quỹ đầu tư mạo hiểm hoạt động dựa trên nguyên tắc nhà nước dẫn dắt, tư nhân cùng góp vốn để hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo.
Ngoài ra, Luật Thủ đô (sửa đổi) mở đường cho việc khai thác hiệu quả quỹ đất hình thành từ đầu tư công, như quỹ đất xung quanh các nhà ga đường sắt đô thị hoặc khu vực mở rộng hạ tầng giao thông. Cách tiếp cận này hướng tới nguyên tắc hài hòa lợi ích: Nhà nước, người dân và nhà đầu tư cùng được hưởng giá trị gia tăng từ phát triển hạ tầng, đồng thời bổ sung nguồn thu cho ngân sách.
Hà Nội được trao thêm nhiều công cụ tài chính mới như phát hành trái phiếu địa phương, trái phiếu công trình, tín chỉ xanh, cũng như tham gia góp vốn cùng khu vực tư nhân thông qua mô hình hợp tác công-tư. Ông Lê Trung Hiếu nhấn mạnh, các thử nghiệm đều có sự kiểm soát: “Các cơ chế thử nghiệm cần có mục tiêu, thời gian, cần đánh giá, giám sát và kịp thời dừng lại khi hội đồng đánh giá có khả năng không thành công. Nếu thành công thì cũng phải tiếp tục đánh giá xem có thể nhân rộng hay không.”
Khắc phục điểm nghẽn và phát huy vai trò con người
Hà Nội đang đứng trước “thời điểm vàng” để khơi dậy nguồn lực nội sinh, tạo nền tảng bứt phá trong kỷ nguyên phát triển mới. Tuy nhiên, để không bỏ lỡ cơ hội, điều quan trọng không chỉ nằm ở thiết kế chính sách, mà ở tốc độ và hiệu quả thực thi.
Theo ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp, Hà Nội hiện đang phải đối mặt với nhiều “điểm nghẽn” như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, quá tải hạ tầng kỹ thuật. Việc sửa đổi Luật Thủ đô trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm tạo lập cơ sở pháp lý và không gian thể chế đủ rộng để Hà Nội chủ động tháo gỡ các điểm nghẽn này.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cho phép Hội đồng nhân dân thành phố chủ động xây dựng trước các nghị quyết hướng dẫn thi hành. Khi Luật được Quốc hội thông qua, các nghị quyết hướng dẫn sẽ được ban hành đồng thời, bảo đảm chính sách đi vào cuộc sống ngay lập tức, không còn khoảng trống hay độ trễ trong thực thi.
Bên cạnh thể chế và nguồn lực, yếu tố con người được xác định là điều kiện then chốt để hiện thực hóa các cơ chế đột phá. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức thành phố Hà Nội, nhấn mạnh: “Để làm được điều này, tôi cho rằng chuẩn bị đội ngũ cán bộ thực thi Luật Thủ đô là vô cùng quan trọng. Luật không thể chỉ nằm trên giấy, trên báo hay trên sách. Luật phải được thực hiện trong cuộc sống, và vai trò của cán bộ, đặc biệt là những người đứng đầu, vô cùng quan trọng.” Bà cũng cảnh báo: “Nếu không chuẩn bị được đội ngũ, Luật Thủ đô có sửa đến mấy cũng không thể triển khai hiệu quả.”
Trong bối cảnh Hà Nội đang đứng trước những yêu cầu phát triển mới, với khát vọng vươn lên trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và kết nối toàn cầu, Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích mạnh mẽ. Nếu được triển khai đồng bộ, hiệu quả, tài chính sẽ không chỉ là công cụ quản lý, mà thực sự trở thành động lực dẫn dắt, đưa Thủ đô bước vào một giai đoạn phát triển mới: nhanh hơn, bền vững hơn và xứng tầm hơn.
