Luật Thủ đô sửa đổi: Tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, trao quyền tự chủ mạnh mẽ cho Hà Nội
Một buổi tọa đàm quan trọng đã diễn ra với sự tham gia của các chuyên gia hàng đầu, bao gồm Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Thành phố Hà Nội; ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật thuộc Bộ Tư pháp, thành viên Tổ soạn thảo dự án Luật Thủ đô (sửa đổi); và ông Lê Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội. Sự kiện này tập trung thảo luận về những đổi mới đột phá trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), nhằm tạo nền tảng thể chế vững chắc cho sự phát triển bền vững của Thủ đô.
Thể chế – nền tảng cho đột phá
Mở đầu phần thảo luận với chủ đề “Thể chế – nền tảng cho đột phá”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Thành phố Hà Nội, nguyên Đại biểu Quốc hội khóa XIII, đã nhấn mạnh rằng cốt lõi của lần sửa đổi Luật Thủ đô chính là tháo gỡ các “điểm nghẽn” thể chế. Bà chỉ ra rằng thực tiễn phát triển trong thời gian qua đã cho thấy nhiều vướng mắc của Hà Nội bắt nguồn từ những hạn chế trong khuôn khổ pháp lý hiện hành. “Điểm nghẽn chính là nghẽn thể chế. Một khi gỡ được thể chế, chúng ta sẽ giải quyết được tất cả những vấn đề phát sinh sau đó”, bà An khẳng định một cách rõ ràng.
Theo bà Bùi Thị An, điểm đột phá quan trọng của dự thảo Luật lần này là sự chuyển đổi từ thiết kế khung chung sang thiết kế cụ thể, trao quyền thực chất hơn cho chính quyền Thủ đô, đồng thời bổ sung các công cụ đặc thù trong các lĩnh vực then chốt như tài chính, quy hoạch và đất đai. Trước đây, dù đã có cơ chế đặc thù nhưng nhiều nội dung vẫn phải xin ý kiến, dẫn đến quá trình triển khai kéo dài và thiếu tính linh hoạt cần thiết. Về lĩnh vực ưu tiên, bà cho rằng quy hoạch và đất đai chính là “điểm nghẽn” cốt lõi cần được tháo gỡ trước tiên. Việc cho phép Hà Nội điều chỉnh quy hoạch một cách linh hoạt hơn sẽ giúp giải quyết những vướng mắc kéo dài, đồng thời bảo đảm sự hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
Mục tiêu hướng tới thành phố toàn cầu
Tiếp nối nội dung này, ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật thuộc Bộ Tư pháp, cho biết mục tiêu chính của việc sửa đổi Luật Thủ đô là thiết lập một nền tảng thể chế mới, đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển dài hạn của Hà Nội. Ông nhấn mạnh rằng Thủ đô đang hướng tới mục tiêu trở thành một thành phố toàn cầu vào năm 2065, do đó cần một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh mẽ và linh hoạt để hỗ trợ quá trình này. Ông Hoàn giải thích: “Dự thảo Luật thể hiện sự chuyển đổi từ mô hình ‘chính quyền thực thi chính sách’ sang ‘chính quyền kiến tạo chính sách’, tạo dư địa rộng lớn cho tăng trưởng kinh tế ở mức cao. Dự thảo Luật thiết lập trạng thái cân bằng giữa việc ‘mở’ tối đa không gian tự chủ và ‘khóa’ chặt trách nhiệm giải trình”.
Đổi mới trong lĩnh vực tài chính
Ở góc độ thực thi chính sách tài chính, ông Lê Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội, cho rằng dự thảo Luật Thủ đô lần này trao cho Hà Nội quyền hạn rất lớn trong việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, qua đó tạo sự linh hoạt trong điều hành, đặc biệt là trong lĩnh vực điều hành tài chính. Theo ông, nhiều cơ chế mới được bổ sung, chẳng hạn như cho phép sử dụng tài sản công để góp vốn, liên doanh, liên kết; mở rộng các hình thức hợp tác công tư (PPP); và xây dựng đơn giá, định mức phù hợp với thực tiễn biến động kinh tế.
Cùng với việc mở rộng quyền hạn, yêu cầu kiểm soát quyền lực cũng được đặt ra một cách nghiêm ngặt. Theo ông Lê Trung Hiếu, trong lĩnh vực tài chính-ngân sách, cần có cơ chế kiểm soát phù hợp để vừa bảo đảm kỷ cương, vừa không làm mất đi tính linh hoạt cần thiết. Một trong những giải pháp được đề xuất là kiểm soát thông qua kế hoạch đầu tư công trung hạn, bảo đảm chi tiêu không vượt quá hạn mức đã được phê duyệt. Đồng thời, tăng cường ứng dụng công nghệ, xây dựng các cổng thông tin để công khai hoạt động đầu tư, cho phép người dân tham gia giám sát một cách hiệu quả. Ông Hiếu cho biết: “Các chính sách tài chính trước đây thường tập trung kiểm soát từng khoản mục chi, nhưng nay được thiết kế theo tinh thần mới của Luật Thủ đô là kiểm soát kết quả đầu ra. Thay vì tiền kiểm, chúng ta sẽ thực hiện hậu kiểm theo định kỳ và đột xuất để kịp thời phát hiện, điều chỉnh những bất cập phát sinh”.
Khơi thông nguồn lực tài chính
Bước sang phần thảo luận thứ hai với chủ đề “Khơi thông nguồn lực – tài chính dẫn dắt phát triển”, các ý kiến tập trung làm rõ vai trò của tài chính như một “đòn bẩy” quan trọng thúc đẩy các nguồn lực khác. Theo ông Lê Trung Hiếu, tư duy phát triển của Hà Nội đang chuyển từ phụ thuộc vào đầu tư công sang huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội. Quan điểm “cái gì tư nhân làm được thì để tư nhân làm” được thể hiện rõ trong dự thảo Luật, cùng với các cơ chế mở rộng hợp tác công tư, khai thác hiệu quả tài sản công và quỹ đất.
Nhiều công cụ tài chính mới cũng được đề xuất, chẳng hạn như phát hành trái phiếu địa phương, trái phiếu công trình, tín chỉ xanh, hay khai thác giá trị gia tăng từ quỹ đất hình thành sau đầu tư hạ tầng. Theo ông, những cơ chế này nếu được triển khai hiệu quả sẽ tạo nguồn lực rất lớn cho sự phát triển của Thủ đô. Tuy nhiên, một vấn đề thực tiễn được đặt ra là làm thế nào để tránh tình trạng “cơ chế nhanh nhưng thực thi chậm”. Ông Lê Trung Hiếu cho biết, Hà Nội đang chủ động xây dựng các nghị quyết hướng dẫn song song với quá trình hoàn thiện Luật, nhằm bảo đảm khi Luật có hiệu lực thì các quy định cụ thể cũng được ban hành ngay, không tạo khoảng trống chính sách.
Kết luận và kỳ vọng
Kết thúc buổi tọa đàm, các chuyên gia thống nhất rằng, để Luật Thủ đô (sửa đổi) thực sự tạo đột phá, cần đồng bộ nhiều yếu tố từ thể chế, tổ chức thực thi đến nguồn lực và con người. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An nhấn mạnh vai trò then chốt của đội ngũ cán bộ, những người trực tiếp đưa chính sách vào cuộc sống. Theo bà, cán bộ Thủ đô phải có đủ năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung của thành phố.
Với những đổi mới mang tính đột phá, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo không gian pháp lý đủ mạnh để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững, nâng cao chất lượng sống của người dân và từng bước vươn tầm khu vực, quốc tế. Sự kiện này không chỉ làm rõ các điểm then chốt của dự thảo Luật mà còn khẳng định quyết tâm của các nhà lãnh đạo trong việc xây dựng một Thủ đô năng động và thịnh vượng.
