Luật Thủ đô sửa đổi: Trao quyền mạnh, tạo đột phá cho Hà Nội phát triển vượt bậc
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều ngày 8/4, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, đã trình bày Tờ trình về dự án Luật Thủ đô sửa đổi. Mục tiêu chính của việc ban hành luật này là hoàn thiện một thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò và tính chất riêng có của Thủ đô Hà Nội.
Phân quyền toàn diện và tăng cường thẩm quyền
Dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi gồm 9 Chương và 36 Điều, giảm 18 điều so với Luật Thủ đô số 39/2024/QH15. Luật quy định về vị trí, vai trò của Thủ đô, cùng với cơ chế, chính sách, thẩm quyền và trách nhiệm trong xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô. Với tinh thần và cách tiếp cận mới, dự thảo đã sửa đổi hầu hết các quy định hiện hành, tập trung vào việc trao quyền mạnh hơn, phân cấp và phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền Thủ đô, gắn liền với nguồn lực thực hiện và trách nhiệm kiểm tra, giám sát, giải trình.
Theo thống kê, dự thảo Luật giao 192 thẩm quyền cho chính quyền Hà Nội, trong đó bao gồm 50 thẩm quyền kế thừa từ Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 và Nghị quyết số 258/2025/QH15, 57 thẩm quyền khác từ quy định của cơ quan nhà nước cấp trên, và 85 thẩm quyền mới chưa có trong pháp luật hiện hành. Điều này nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ và tự chịu trách nhiệm của chính quyền thành phố.
Những điểm mới nổi bật trong dự thảo Luật
Dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi bổ sung nhiều quy định quan trọng, bao gồm:
- Quy định về thẩm quyền xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền Thành phố Hà Nội tại Điều 8.
- Quy định về thí điểm cơ chế, chính sách tại Điều 9, nhằm tạo khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình và giải pháp quản lý, phát triển mới.
- Bổ sung quy định về công dân ưu tú Thủ đô, giao Hội đồng nhân dân Thành phố thẩm quyền quy định điều kiện, thủ tục tặng và thu hồi danh hiệu này.
- Quy định về thu hồi đất để thực hiện các dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng, Đảng ủy Chính phủ và Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố Hà Nội.
- Quy định về phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và các loại hình kinh tế mới.
- Bổ sung quy định về trách nhiệm giải trình của chính quyền thành phố tại khoản 6 Điều 33.
- Quy định về cơ chế xử lý vi phạm, loại trừ và miễn trách nhiệm pháp lý tại Điều 34, nhằm xử lý các vi phạm trong quá trình thi hành Luật và bảo vệ người thực hiện nhiệm vụ khi tuân thủ đầy đủ quy trình.
Đẩy mạnh chuyển đổi số và đảm bảo nguồn lực tài chính
Dự thảo Luật cũng tập trung vào việc đẩy mạnh quản trị dựa trên dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, luật quy định đầy đủ các cơ chế đảm bảo nguồn lực tài chính cho việc tổ chức thi hành, bao gồm trao quyền để Hà Nội chủ động trong tăng ngân sách, thu hút đầu tư, giữ lại nguồn tăng thu ngân sách, cùng với cơ chế vay vốn, huy động vốn xã hội hóa, vốn ODA, vốn hợp tác đầu tư, và phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu dự án.
Ý kiến thẩm tra và đề xuất hoàn thiện
Trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Thủ đô sửa đổi, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024. Việc sửa đổi nhằm xây dựng một thể chế đặc biệt, vượt trội và ổn định, đủ khả năng giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, tạo lợi thế cạnh tranh và thúc đẩy Hà Nội phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí cao với định hướng phân quyền cho thành phố Hà Nội trên các lĩnh vực, nhằm phát huy vai trò chủ động trong thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách. Dự thảo Luật đã thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng theo ba nhóm nội dung chính: hoàn thiện thể chế đặc thù và tăng quyền chủ động cho chính quyền Thủ đô; tổ chức không gian phát triển hiện đại, bền vững; và huy động, phân bổ hiệu quả nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và liên kết vùng.
Để đảm bảo các cơ chế, chính sách đặc thù phát huy hiệu quả, Chủ nhiệm Ủy ban đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Luật theo tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật. Một số nội dung cần lưu ý bao gồm: rà soát, phân định rõ thẩm quyền giữa các chủ thể trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật; thiết kế chặt chẽ trình tự, thủ tục ban hành văn bản; bổ sung nguyên tắc khi ban hành nghị quyết thí điểm; làm rõ mục tiêu, phạm vi và cơ chế thực hiện các chính sách phát triển đô thị; và bổ sung cơ chế để các địa phương tham gia liên kết, phát triển vùng Thủ đô được hưởng chính sách phù hợp.
Dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi được xây dựng với mục tiêu tạo đột phá cho Hà Nội, hướng tới một Thủ đô phát triển bền vững, hiện đại và có vị thế cao trong khu vực và trên thế giới.
