Cuộc điều tra quy mô lớn đang được triển khai theo sắc lệnh của Tổng thống Mỹ Donald Trump, tập trung vào các công trình nghiên cứu “tăng cường chức năng” (gain-of-function). Những nghiên cứu này tiềm ẩn rủi ro lớn khi có thể dẫn đến “nghiên cứu lưỡng dụng đáng lo ngại” (DURC), vô tình hoặc cố ý tạo ra các mầm bệnh nguy hiểm.
Nhiệm vụ của nhóm DNI
Bà Gabbard, người đứng đầu nhóm điều tra, cho biết Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ (ODNI) đang xác định vị trí các phòng thí nghiệm này, loại mầm bệnh chúng chứa và loại hình nghiên cứu đang được thực hiện. Mục tiêu là chấm dứt các công trình nghiên cứu “tăng cường chức năng” nguy hiểm, đe dọa sức khỏe và đời sống của người dân Mỹ cũng như toàn thế giới.
Bài học từ đại dịch Covid-19
Theo bà Gabbard, đại dịch Covid-19 đã cho thấy tác động thảm khốc toàn cầu mà những nghiên cứu về mầm bệnh nguy hiểm trong các phòng sinh học có thể gây ra. Bà cũng cáo buộc các chính phủ tiền nhiệm che giấu người dân Mỹ về sự tồn tại của các phòng thí nghiệm sinh học được nước này tài trợ và hỗ trợ, thậm chí đe dọa những người cố gắng phơi bày sự thật.
Phạm vi rà soát
Cụ thể, cộng đồng tình báo Mỹ sẽ rà soát hoạt động nghiên cứu tại tất cả các phòng thí nghiệm sinh học nhận tài trợ của Mỹ, bao gồm các cơ sở tiến hành nghiên cứu “tăng cường chức năng” có thể làm tăng khả năng lây lan của virus, cũng như những công trình nghiên cứu phòng, chống các mầm bệnh nguy hiểm.
Các phòng thí nghiệm trải rộng trên 30 quốc gia
Giới chức ODNI tiết lộ các phòng thí nghiệm sinh học này trải rộng trên hơn 30 quốc gia. Nhiều nơi từng nhận tài trợ qua chương trình của Bộ Chiến tranh Mỹ nhằm tiêu hủy vũ khí hủy diệt hàng loạt (WMD) sau Chiến tranh Lạnh. Trong đó, hơn 40 phòng thí nghiệm sinh học đang bị rà soát nằm tại Ukraine và có thể “đối diện nguy cơ bị xâm nhập” vì cuộc xung đột với Nga.
Giám sát lỏng lẻo và quan ngại về đạo đức
Những người chỉ trích cho rằng công tác giám sát lỏng lẻo đối với nguồn tài trợ nghiên cứu, thường được chuyển qua các cơ quan liên bang tới những đơn vị nhận tài trợ và thầu phụ, khiến người dân Mỹ không biết liệu có các thí nghiệm nguy hiểm đang được tiến hành hay không. Giới chức ODNI cho rằng những thử nghiệm lâm sàng tại các phòng thí nghiệm sinh học này “đang đặt ra những quan ngại lớn về đạo đức, tài chính và an ninh”.
Phản ứng từ chính quyền tiền nhiệm
Trong tuyên bố ngày 9/3/2022, chính quyền Tổng thống Joe Biden từng phủ nhận sự tồn tại của các phòng thí nghiệm hóa học hoặc sinh học do Mỹ sở hữu hay điều hành tại Ukraine.
Sắc lệnh mới của Tổng thống Trump
Tháng 5/2025, Tổng thống Trump đã ký sắc lệnh cấm toàn bộ tài trợ liên bang cho hoạt động nghiên cứu “tăng cường chức năng” tại các quốc gia không có sự giám sát thích hợp. Ông nhấn mạnh virus SARS-CoV-2 đã chứng minh rằng các mầm bệnh nguy hiểm có thể rò rỉ ra ngoài một cách bất cẩn và gần như hủy diệt thế giới.
