TAND Tối Cao Công Bố Án Lệ Về Tài Sản Chung Trước Khi Đăng Ký Kết Hôn
Tòa án nhân dân tối cao mới đây chính thức công bố thêm 10 án lệ mới, trong đó nổi bật là án lệ số 82/2025 về việc xác định tài sản chung của vợ chồng trước thời điểm đăng ký kết hôn. Án lệ này được xây dựng dựa trên một vụ việc tranh chấp tài sản phức tạp giữa một người đàn ông nước ngoài và người vợ Việt Nam, kéo dài suốt nhiều năm qua các cấp xét xử.
Vụ Án Tranh Chấp Tài Sản Sau Ly Hôn
Năm 2013, ông Evil (quốc tịch nước ngoài) và bà Chung (quốc tịch Việt Nam, tên các nhân vật đã được thay đổi) tiến hành đăng ký kết hôn tại Việt Nam. Ba năm sau đó, ông Evil đệ đơn xin ly hôn. Theo lời trình bày, ông Evil đã đưa tiền cho bà Chung để mua một số thửa đất với tổng diện tích gần 1.900 mét vuông. Do pháp luật Việt Nam thời điểm đó không cho phép người nước ngoài đứng tên mua đất, cộng thêm hạn chế về ngôn ngữ và sự tin tưởng tuyệt đối vào vợ, ông Evil đã để bà Chung đứng tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Tuy nhiên, bà Chung được cho là đã "nhiều lần lừa dối" chồng bằng cách để anh trai và chị gái của mình đứng tên trong hợp đồng mua bán cũng như trên sổ đỏ của các thửa đất. Cùng với yêu cầu ly hôn, người đàn ông ngoại quốc này đề nghị được chia đôi khối tài sản, bao gồm toàn bộ diện tích đất đã mua và một căn nhà cấp 3B.
Ngược lại, bà Chung đồng ý ly hôn nhưng kiên quyết khẳng định không có chuyện ông Evil đưa tiền cho bà mua đất và xây nhà. Bà cho rằng đây đều là tài sản riêng của bản thân và anh chị em mình. Chị gái và anh trai của bà Chung cũng đưa ra lời khai tương tự, xác nhận các thửa đất và ngôi nhà có nguồn gốc từ tiền của họ, do đó không đồng ý với yêu cầu của người em rể ngoại quốc.
Hành Trình Pháp Lý Kéo Dài
Năm 2017, Tòa án nhân dân tỉnh Bình Thuận (cũ) tiến hành xét xử sơ thẩm, chấp thuận yêu cầu ly hôn cũng như việc chia tài sản của ông Evil. Tòa xác định gần 1.900 mét vuông đất và căn nhà có tổng giá trị hơn 3,1 tỉ đồng. Bà Chung được giao quyền sử dụng nhà đất, đồng thời có nghĩa vụ thanh toán hơn 1,5 tỉ đồng (tương ứng 50%) cho ông Evil.
Bà Chung cùng anh trai và chị gái sau đó đã kháng cáo. Ông Evil cũng đề nghị định giá lại giá trị khu đất và căn nhà. Hai năm sau, Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh (cũ) xét xử phúc thẩm. Hồ sơ cho thấy trong số các thửa đất có một phần được ký kết mua bán trước khi hai vợ chồng đăng ký kết hôn. Tòa phúc thẩm xác định đây là tài sản riêng của bà Chung, do đó tổng giá trị tài sản chung giảm còn hơn 1,8 tỉ đồng. Ông Evil được hưởng 30% giá trị đất và 20% giá trị căn nhà. Tòa giao bà Chung sử dụng nhà đất, đồng thời có nghĩa vụ thanh toán cho ông Evil hơn 426 triệu đồng.
Vụ án chưa dừng lại khi ông Evil không đồng ý với phán quyết này nên có đơn đề nghị giám đốc thẩm. Tháng 11 năm 2021, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ban hành quyết định kháng nghị giám đốc thẩm, đề nghị hủy cả hai bản án đã tuyên (về phần chia tài sản chung), giao hồ sơ cho Tòa án nhân dân tỉnh Bình Thuận xét xử lại.
Phán Quyết Của TAND Tối Cao Và Ý Nghĩa Án Lệ
Tại phiên giám đốc thẩm, Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao nhận thấy các thửa đất được đứng tên bà Chung hoặc anh trai, chị gái của bà này. Tuy nhiên, các thửa đất đều được hình thành trong thời kỳ hôn nhân giữa bà và ông Evil, hoặc sau khi cả hai đã có tờ khai đăng ký kết hôn và tổ chức đám cưới. Quan trọng hơn, giấy nhận tiền thể hiện bên giao tiền gồm cả ông Evil và bà Chung. Bà Chung không có tài liệu chứng minh các thửa đất là tài sản riêng của mình. Những người bán đất đều xác định chuyển nhượng cho vợ chồng ông Evil và bà Chung, chứ không phải cho cá nhân bà Chung hoặc cho anh trai, chị gái của bà này.
Cạnh đó, do pháp luật Việt Nam tại thời điểm đó không cho phép người nước ngoài đứng tên và mua đất, nên việc chỉ có tên bà Chung tại sổ đỏ là phù hợp với lời khai của các bên. Sau khi nhận chuyển nhượng, ông Evil và bà Chung là người quản lý, sử dụng các thửa đất và xây dựng căn nhà. Người thi công căn nhà cũng xác nhận ông Evil và bà Chung đứng ra trả tiền xây dựng, chứ không phải anh trai hay chị gái bà Chung.
Từ những căn cứ đã nêu, Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cho rằng cần xác định toàn bộ diện tích đất gần 1.900 mét vuông đất và căn nhà là tài sản chung của vợ chồng ông Evil. Tòa phúc thẩm chia tỷ lệ bà Chung 70%, ông Evil 30% là chưa đảm bảo quyền lợi của nguyên đơn cũng như nguyên tắc chia tài sản chung của vợ chồng theo luật Hôn nhân gia đình. Tòa sơ thẩm xác định chia đôi giá trị các thửa đất là đúng, song lại chưa xem xét đến tính hợp pháp của các sổ đỏ đứng tên anh trai và chị gái bà Chung là chưa giải quyết triệt để vụ án.
Do cả hai bản án đều có thiếu sót, Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao quyết định hủy tất cả (về phần xác định và chia tài sản chung), giao hồ sơ cho Tòa án nhân dân cấp sơ thẩm xét xử lại.
Tình Huống Án Lệ Được Công Bố
Tình huống án lệ được Tòa án nhân dân tối cao công bố như sau:
- Vợ chồng có một bên là người nước ngoài, hai bên đã có tờ khai đăng ký kết hôn và tổ chức lễ cưới.
- Sau đó, một bên vợ hoặc chồng là người Việt Nam đứng tên giao kết hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trước khi vợ chồng đăng ký kết hôn.
- Bên chuyển nhượng xác nhận đã chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho vợ chồng.
Giải pháp pháp lý: Trường hợp này, tòa án phải xác định quyền sử dụng đất do một bên nhận chuyển nhượng là tài sản chung của vợ chồng. Án lệ này nhằm hướng dẫn cho các tòa án cấp dưới trong việc xử lý các vụ việc tương tự, đảm bảo tính công bằng và tuân thủ pháp luật trong các tranh chấp tài sản hôn nhân.
