Nghệ An hiện có 3.544 tàu cá, trong đó 2.636 tàu từ 6 mét trở lên thuộc diện quản lý và hơn 1.000 tàu từ 15 mét trở lên khai thác vùng khơi. Tính đến tháng 5/2026, tỉnh đã hoàn thành tổng kiểm kê toàn bộ tàu cá; tàu từ 6 mét trở lên đều được đăng ký đầy đủ. Toàn bộ tàu cá được sơn kẻ biển số, đánh dấu đúng quy định, và 99,92% số tàu đã xác nhận định danh trên hệ thống VNeID.
Việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) đạt tỷ lệ 99,9%, với 1.045 trên tổng số 1.046 tàu; một tàu chưa lắp do đang đậu bờ không hoạt động. Tất cả chủ tàu và thuyền trưởng khai thác xa bờ đã ký cam kết không vi phạm vùng biển nước ngoài.
Giám sát sản lượng và ứng dụng công nghệ
Tỉnh có bốn cảng cá đã công bố mở cảng, trong đó ba cảng cá chỉ định có hệ thống xác nhận nguồn gốc thủy sản từ khai thác. Hệ thống phần mềm eCDT được áp dụng để kiểm soát tàu ra vào cảng và giám sát sản lượng, đảm bảo tất cả sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng được giám sát điện tử. Trong 5 tháng đầu năm 2026, có 1.952 tàu cá thực hiện thủ tục cập và rời cảng trên eCDT, sản lượng bốc dỡ đạt 12.924 tấn.
Thực thi pháp luật quyết liệt
Ông Trần Xuân Học, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An, cho biết công tác chống khai thác IUU đã có chuyển biến tích cực: hệ thống VMS duy trì hiệu quả, ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân nâng lên, kiểm soát tàu ra vào cảng và truy xuất nguồn gốc thủy sản đi vào nền nếp. Kết quả này khẳng định hiệu quả phối hợp giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường với các lực lượng, nhất là Bộ đội Biên phòng tỉnh.
Tại phường Tân Mai, nơi có 375 tàu cá (gần một nửa dài hơn 15m), địa phương thường xuyên phối hợp với đồn biên phòng tuyên truyền, kiểm soát tàu thuyền, vận hành cảng cá, giám sát sản lượng và xử lý mất kết nối VMS. Ngoài hệ thống phát thanh truyền thống, địa phương tăng cường tuyên truyền qua cổng thông tin điện tử, mạng xã hội Zalo, Facebook và các hội nhóm cộng đồng. Vai trò của chi bộ hội nghề cá, tổ đội đoàn kết trên biển tiếp tục được phát huy, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân.
Ý thức ngư dân chuyển biến rõ rệt
Các đơn vị tuyến biển Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An đẩy mạnh tuyên truyền khi tuần tra, kiểm soát trên biển và tại gia đình ngư dân; phối hợp liên ngành tại các cảng cá, bến cá để kiểm tra, quản lý tàu thuyền ra vào, cập nhật cơ sở dữ liệu nghề cá Việt Nam, dữ liệu tàu cá lắp VMS và truy xuất nguồn gốc thủy sản. Duy trì nghiêm công tác kiểm tra, kiểm soát theo quy trình bảy kiểm, một chứng đối với phương tiện thủy xuất, nhập cửa sông, cửa lạch.
Trung tá Trần Văn Long, Phó Đồn trưởng Biên phòng Quỳnh Thuận, cho hay giai đoạn đầu ngư dân thực hiện quy định khiên cưỡng, thậm chí đối phó. Nhưng nay ý thức đã nâng lên rõ rệt, ngư dân chủ động thực hiện quy định, thậm chí thêm biện pháp phòng ngừa vi phạm do sự cố kỹ thuật. Nhiều chủ tàu chấp nhận tốn thêm kinh phí lắp đặt hai nhà mạng để tránh mất tín hiệu VMS do lỗi khách quan.
Theo Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An, từ đầu năm đến 25/5, lực lượng chức năng nhận thông báo vi phạm của 64 phương tiện/88 lượt. Kết quả điều tra xác minh: 49 phương tiện/59 lượt không vi phạm; chín phương tiện bị xử phạt với số tiền 1.354 triệu đồng; bảy phương tiện đang xác minh. Từ đầu năm, Nghệ An không ghi nhận tàu cá vi phạm khai thác bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài.
Tại buổi làm việc với đoàn công tác của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cuối tháng 5, đồng chí Nguyễn Văn Đệ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An, khẳng định chống khai thác IUU là nhiệm vụ trọng tâm, hàng đầu. Tỉnh sẽ tăng cường chỉ đạo quyết liệt, thực hiện nghiêm túc các nhiệm vụ theo chỉ đạo của Trung ương và Bộ. Đại diện lãnh đạo tỉnh cũng kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tham mưu Chính phủ bố trí vốn nâng cấp hạ tầng cảng cá, ban hành quy chuẩn quốc gia về thiết bị VMS và xây dựng phần mềm dùng chung liên thông để quản lý, kiểm soát tàu cá hiệu quả hơn.
