Thạc sĩ Nguyễn Ngọc Tuấn, công tác tại Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và tái tạo, Bệnh viện Đại học Y dược cơ sở Linh Đàm (Hà Nội), cho biết các bác sĩ đã ghi nhận nhiều ca nhập viện do bị người khác cắn. Tổn thương phổ biến nhất trong các vụ bạo lực là mất tai, mất môi hoặc một phần mũi.
Mới đây, một người đàn ông 45 tuổi ở Bắc Ninh nhập viện cấp cứu vì bị người thân cắn đứt rời môi trên, gây khuyết toàn bộ phần mềm môi trên. Mảnh môi bị thất lạc, buộc các bác sĩ phải thực hiện phẫu thuật tạo hình môi mới cho bệnh nhân. Đây là một ca phẫu thuật phức tạp và đòi hỏi thời gian dài để hoàn thiện.
Thạc sĩ Nguyễn Ngọc Tuấn nhấn mạnh: “Vết thương do người cắn là một dạng tổn thương rất đặc biệt”. Cơ chế tổn thương khác với vết thương thông thường, không chỉ làm rách da mà còn gây lực nghiền, xé và đâm xuyên do răng, dễ dẫn đến dập nát mô và tổn thương sâu.
Bác sĩ Tuấn cũng lưu ý thêm về một dạng vết thương điển hình khác trong các vụ xô xát, ẩu đả, bạo lực, đó là “clenched fist injury” (chấn thương do đấm vào răng người khác). Trường hợp này, vết thương bên ngoài nhỏ nhưng tổn thương sâu vào khớp bàn tay, có nguy cơ nhiễm trùng cao và dễ bị bỏ sót do biểu hiện ban đầu kín đáo, khiến người bệnh đến cơ sở y tế muộn. Vì vậy, cách xử trí cũng cần thận trọng.
Đặc biệt, theo bác sĩ Tuấn, vết thương do người cắn được xem là vết thương bẩn, tương đương vết thương do súc vật cắn. Khoang miệng người chứa hệ vi khuẩn phức tạp, nhiều hơn cả một số loài động vật. Trung bình có hàng trăm loại vi khuẩn hiếu khí và kỵ khí, bao gồm Streptococcus, Staphylococcus aureus, Eikenella corrodens (rất đặc trưng trong vết cắn người), và các vi khuẩn kỵ khí như Fusobacterium, Prevotella…
Khi cắn, các vi khuẩn này được “tiêm” trực tiếp vào mô sâu, dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng cao từ 10 đến 50%, thậm chí gây viêm mô tế bào, áp xe, rất nguy hiểm cho nạn nhân.
Bác sĩ Tuấn hướng dẫn: “Nếu chẳng may gặp tai nạn này, việc quan trọng nhất là tìm lại các mảnh đã bị cắt (mảnh môi, tai bị cắn rời), bảo quản đúng cách để tăng cơ hội nối lại thành công. Bệnh nhân cần được đưa đến các cơ sở có chuyên khoa phẫu thuật tạo hình càng sớm càng tốt để được xử lý đúng quy trình chuyên môn”.
Quy trình sơ cứu
Vết thương do người cắn là dạng tổn thương đặc biệt với nguy cơ nhiễm trùng cực cao. Khi gặp trường hợp này, cần tuân thủ quy trình sơ cứu nghiêm ngặt:
- Rửa sạch vết thương và cầm máu tại chỗ.
- Để hở vết thương, tuyệt đối không khâu kín hay băng bó quá chặt ngay từ đầu. Việc bịt kín tạo môi trường yếm khí, khiến vi khuẩn phát triển mạnh, dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng.
- Nếu bị chó mèo cắn, ưu tiên hàng đầu là tiêm phòng dại. Với vết thương do người cắn, việc làm sạch kỹ lưỡng và để hở vết thương thường là yêu cầu tiên quyết và quan trọng nhất.
- Bệnh nhân vẫn nên cân nhắc tiêm phòng uốn ván hoặc kiểm tra các bệnh truyền nhiễm qua đường máu nếu vết cắn sâu và đối tượng cắn có nguy cơ cao.
(Nguồn: Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và tái tạo, Bệnh viện Đại học Y dược - cơ sở Linh Đàm)
Hành trình điều trị kiên trì và phức tạp
Tiến sĩ Nguyễn Đình Minh, Trưởng khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và tái tạo, thông tin: “Đây là tổn thương phức tạp do mất nhiều phần môi đỏ, biến dạng môi, ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng khép miệng, phát âm, ăn nhai và thẩm mỹ khuôn mặt nếu không được tái tạo phù hợp”.
Các bác sĩ đã quyết định sử dụng kỹ thuật tạo hình bằng vạt Abbe. Vạt được thiết kế từ môi đối diện nhằm tái tạo phần môi đỏ và phục hồi liên tục cơ vòng môi. Kỹ thuật này có khả năng tái tạo gần như đầy đủ các thành phần giải phẫu của môi, bao gồm môi đỏ, môi trắng, niêm mạc và đặc biệt là cơ vòng môi. Nhờ phục hồi cơ vòng môi, bệnh nhân không chỉ cải thiện hình thể môi mà còn bảo tồn được chức năng khép miệng, phát âm và ăn uống.
Bệnh nhân phải trải qua hành trình điều trị kiên trì, vì phẫu thuật tạo hình vạt Abbe là phẫu thuật hai thì. Sau khi chuyển vạt, cuống vạt vẫn cần được giữ nối với môi cho đến khi hình thành tuần hoàn nuôi mới tại vùng nhận. Bệnh nhân phải chờ khoảng 2 đến 3 tuần để vạt môi sống tốt, sau đó mới tiến hành cắt cuống vạt và chỉnh sửa chi tiết.
Trong thời gian chờ đợi, bệnh nhân phải đối mặt với nhiều hạn chế sinh hoạt, vì hai môi bị khâu dính nên gần như không thể há miệng. Những ngày đầu, bệnh nhân được nuôi ăn qua ống thông, sau đó mới có thể chuyển sang ăn thìa hoặc bơm thức ăn lỏng qua kẽ răng.
