Ngày 20/5, Cục Thuế phối hợp với Báo Tiền phong tổ chức Hội thảo “Quản lý thuế theo dòng tiền: Kinh doanh an tâm, thuế minh bạch”. Tại hội thảo, nhiều chính sách mới yêu cầu minh bạch dòng tiền được đề cập, như đăng ký tài khoản hộ kinh doanh, kê khai số tài khoản, và các giải pháp rà soát, xử lý đơn vị sử dụng hai hệ thống sổ sách kế toán. Câu hỏi đặt ra là cơ quan thuế làm thế nào để cân bằng giữa hỗ trợ và răn đe trong quản lý thuế?
Phân biệt rõ kê khai sai và trốn thuế
Trả lời vấn đề trên, ông Nguyễn Tiến Trung - Trưởng ban Kiểm tra thuế, Cục Thuế nhấn mạnh cần phân biệt rõ giữa kê khai sai sót thông thường và hành vi cố tình trốn thuế. Ông cho biết, thực tế việc tồn tại “hai sổ sách” không phải mới, nhưng bản chất vấn đề nằm ở mục đích sử dụng. Nhiều trường hợp trốn doanh thu bắt đầu ngay từ khâu đầu vào, khi hàng hóa mua bán không có hóa đơn, chứng từ đầy đủ, dẫn đến tình trạng kê khai thiếu doanh thu và lập sổ sách riêng để theo dõi giao dịch thực tế. Việc này đã tồn tại nhiều năm.
Ông Trung nhấn mạnh ranh giới giữa kê khai sai và hành vi trốn thuế là hoàn toàn khác nhau. Những trường hợp cố tình lập hai hệ thống sổ sách, ký hợp đồng “hai giá”, kê khai thấp hơn thực tế đều tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn cho cả bên bán lẫn bên mua. “Ví dụ thực tế về tình trạng ký hai hợp đồng mua bán bất động sản, một hợp đồng ghi giá thấp để kê khai thuế và một hợp đồng theo giá thực tế giao dịch. Khi xảy ra tranh chấp, người mua sẽ chịu rủi ro rất lớn vì giá trị pháp lý chủ yếu căn cứ vào hợp đồng đã kê khai. Việc chấp nhận kê khai không đúng giá trị thực tế cũng có thể bị xem xét trách nhiệm liên quan đến hành vi trốn thuế”, ông nói.
Đại diện cơ quan thuế cho biết luôn đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn để người dân và doanh nghiệp hiểu và thực hiện đúng quy định. Tuy nhiên, với hành vi cố tình trốn thuế, quan điểm là xử lý nghiêm. “Cân bằng lợi ích không có nghĩa là dung hòa với hành vi trốn thuế. Kê khai sai là kê khai sai, trốn thuế là trốn thuế”, ông nhấn mạnh.
Cần phân biệt kế toán nội bộ và hành vi lập 2 sổ
Liên quan đến vấn đề hai sổ kế toán, bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam cho rằng cần phân biệt rõ giữa kế toán quản trị nội bộ và hành vi lập hai hệ thống sổ sách để gian lận thuế, bởi đây là hai khái niệm dễ bị đánh đồng. Trong một doanh nghiệp luôn tồn tại nhiều phân hệ kế toán với mục đích khác nhau. Kế toán tài chính được lập theo quy định pháp luật để báo cáo cho cơ quan quản lý nhà nước, trong đó có cơ quan thuế. Trong khi đó, kế toán quản trị phục vụ hoạt động điều hành nội bộ, giúp doanh nghiệp theo dõi doanh thu, chi phí và hiệu quả kinh doanh thực tế. Ngoài ra còn có kế toán tổng hợp và kế toán chi tiết để quản lý số liệu ở các cấp độ khác nhau.
Doanh nghiệp hoàn toàn có quyền thực hiện kế toán quản trị để xác định lãi lỗ thật của mình. “Trên thực tế, có nhiều khoản chi phí phát sinh thực nhưng không được tính là chi phí hợp lý khi kê khai thuế, chẳng hạn một số khoản đối ngoại vượt định mức hoặc khấu hao chưa đúng quy định. Những khoản này phải loại ra khi tính thuế, nhưng doanh nghiệp vẫn cần theo dõi trong quản trị nội bộ và phân chia lợi nhuận cho cổ đông. Vì vậy, việc theo dõi song song dữ liệu quản trị không đồng nghĩa với hành vi lập “hai sổ” trái pháp luật”, bà Cúc nói.
Chuyên gia cũng dẫn Luật Kế toán cho biết điều bị nghiêm cấm là trong cùng một kỳ kế toán, doanh nghiệp cố tình lập hai hệ thống sổ báo cáo tài chính khác nhau nhằm gian lận. “Một bộ dùng để khai với cơ quan thuế theo hướng giảm doanh thu, tăng chi phí, giảm nghĩa vụ thuế; bộ còn lại phản ánh số liệu thực để phục vụ nội bộ. Mọi hành vi ghi chép sai lệch nhằm che giấu doanh thu hoặc làm sai bản chất giao dịch đều thuộc nhóm hành vi trốn thuế bị pháp luật nghiêm cấm”, bà Cúc thông tin.
Bài viết nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ quy định về kê khai thuế, đồng thời cảnh báo các rủi ro pháp lý khi cố tình kê khai sai lệch. Cơ quan thuế khẳng định sẽ tiếp tục tăng cường tuyên truyền và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
