Vào mùa mưa, độ ẩm cao tạo điều kiện cho kiến ba khoang phát triển, dẫn đến nhiều trường hợp viêm da do tiếp xúc với dịch tiết của loài côn trùng này. Trong khi đó, zona thần kinh cũng có biểu hiện mụn nước và đau rát, dễ gây nhầm lẫn. Bác sĩ Lê Văn Vui, chuyên khoa Nội, Phòng khám đa khoa Hạnh Phúc (TP.HCM), đã chỉ ra những điểm khác biệt quan trọng giữa hai bệnh lý này.
Đặc điểm của zona thần kinh
Zona thần kinh thường khởi phát với dấu hiệu vùng da sắp bị tổn thương hơi sưng đỏ, phù nề, gồ cao hơn vùng xung quanh. Bệnh xuất hiện không liên quan đến thời tiết, có thể xảy ra bất kỳ lúc nào khi cơ thể suy yếu, tinh thần căng thẳng, stress. Triệu chứng điển hình là các mụn nước trên nền hồng ban mọc gần nhau, liên kết thành chùm dọc theo đường đi của dây thần kinh cảm giác, kèm ngứa, đau và rát nhiều. Sau khi khỏi, bệnh có thể để lại sẹo, một số trường hợp xuất hiện đau thần kinh kéo dài sau zona.
Đặc điểm vết thương do kiến ba khoang
Không có dấu hiệu báo trước, tổn thương do kiến ba khoang xuất hiện đột ngột sau khi tiếp xúc với dịch tiết của kiến. Bệnh thường gặp vào mùa mưa, ở nơi có nhiều ánh sáng. Triệu chứng điển hình là mảng đỏ kèm mụn nước hoặc mụn mủ nhỏ, tạo thành vệt hoặc đường dài gây bỏng rát, phù nhẹ, ít ngứa. Di chứng thường nhẹ, để lại vệt sẫm màu trên da và có thể mờ dần theo thời gian.
Cách xử trí khi nghi tổn thương do kiến ba khoang
Bác sĩ Vui nhấn mạnh: “Kiến ba khoang không cắn gây vết thương, mà do độc tố pederin trong dịch tiết của kiến làm tổn thương da. Nếu nhận diện và xử lý đúng, đa số trường hợp không còn quá nguy hiểm.” Quy trình xử lý gồm hai bước: Bước 1, rửa vết thương bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý, kết hợp với dung dịch xà phòng nhẹ để trung hòa độc tố, không chà xát mạnh. Bước 2, đến cơ sở y tế để được chăm sóc và điều trị. “Ở những trường hợp nhẹ, nếu được chăm sóc và sát khuẩn đúng cách, tổn thương thường tự hồi phục. Nếu vết thương phồng rộp nhiều, bác sĩ có thể chỉ định thuốc bôi giảm đau rát, kháng viêm, kháng khuẩn. Nếu nhiễm trùng lan rộng hoặc có dấu hiệu toàn thân, có thể cần nhập viện”, bác sĩ Vui cho biết.
Phòng tránh và xử lý khi gặp kiến ba khoang
Để phòng ngừa, bác sĩ Vui khuyến cáo: Hạn chế mở cửa sổ trong nhà vào ngày mưa, buông rèm cửa, lắp lưới ngăn côn trùng, ngủ mùng, tránh đứng dưới đèn sáng nơi công cộng. Nên bật đèn sáng ở ban công để thu hút kiến ra ngoài thay vì bay vào nhà. Vệ sinh môi trường sạch sẽ, giũ mạnh quần áo, khăn, chăn màn trước khi sử dụng. Nếu thấy kiến trên da, không đập hay chà xát mà phủi nhẹ. Khi làm việc nơi có nhiều côn trùng, cần đội nón, mặc áo quần dài tay. Nếu có quá nhiều kiến, dùng thuốc xịt diệt côn trùng.
Sai lầm thường gặp khi bị zona thần kinh hoặc viêm da do kiến ba khoang
Với zona thần kinh, nhiều người tự ý đắp lá, thuốc dân gian (gạo nếp, đậu xanh...) làm tăng nguy cơ nhiễm trùng; gãi hoặc chọc vỡ mụn nước gây bội nhiễm; kiêng tắm, kiêng gió khiến vùng tổn thương không được vệ sinh; tự ý mua thuốc bôi chứa corticoid hoặc chủ quan không đi khám, bỏ lỡ “thời gian vàng” 48-72 giờ để điều trị kháng siêu vi. Với viêm da do kiến ba khoang, sai lầm phổ biến là cho rằng bệnh lây từ người sang người (thực tế không lây), không rửa sạch da ngay sau tiếp xúc, bôi mẹo dân gian (nước mắm, chanh, vôi...) hoặc tự ý dùng corticoid, gãi chọc vỡ mụn nước, tự ý dùng kháng sinh hoặc chủ quan không đi khám khi tổn thương lan rộng.
