Trong khuôn khổ chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng ngày 9/4, các đại biểu đã tiến hành thảo luận tại Tổ về bốn dự án luật quan trọng. Các dự án bao gồm Luật Hộ tịch (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi). Trong đó, dự án Luật Trợ giúp pháp lý nhận được sự quan tâm đặc biệt từ Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn.
Yêu Cầu Cấp Thiết Trong Bối Cảnh Mới
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp. Mục tiêu chính là đảm bảo sự phù hợp với thực tiễn vận hành tại địa phương, giải quyết các vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống người dân và đáp ứng nhu cầu pháp lý thường xuyên ở cơ sở. Ông cho rằng, cần tiếp cận đa chiều từ góc độ người thụ hưởng, người thực hiện và cơ chế huy động nguồn lực xã hội.
Mở Rộng Đối Tượng Hưởng Lợi
Một trong những nội dung trọng tâm được đề cập là việc mở rộng đối tượng được hưởng trợ giúp pháp lý. Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung nhóm người có mức sống trung bình nhưng rơi vào biến cố tài chính nghiêm trọng, không chỉ giới hạn ở hộ nghèo hoặc cận nghèo. Thực tế cho thấy, dù tỷ lệ hộ nghèo hiện chỉ còn khoảng 1,3%, số hộ cận nghèo vẫn cao gấp nhiều lần, cùng với tình trạng tái nghèo vẫn diễn ra, đòi hỏi chính sách phải bao trùm hơn.
Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị mở rộng phạm vi trợ giúp pháp lý đối với trẻ em trong tất cả các vụ việc hình sự, dân sự liên quan đến quyền lợi của các em, thay vì chỉ bó hẹp trong một số điều kiện nhất định như hiện nay. Đối với người lao động, cần bổ sung các trường hợp bị sa thải, tranh chấp lao động tập thể để bảo đảm quyền tiếp cận công lý.
Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ
Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh vai trò của đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý. Ông cho rằng cần nâng cao chất lượng, vị thế pháp lý và chế độ đãi ngộ đối với trợ giúp viên pháp lý, bao gồm chuẩn hóa chức danh, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và cơ chế nghề nghiệp tương xứng. Điều này sẽ tạo nền tảng để nâng cao chất lượng dịch vụ cho người dân.
Ứng Dụng Công Nghệ Và Huy Động Nguồn Lực
Một vấn đề lớn khác được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm là cơ chế xã hội hóa và huy động nguồn lực ngoài nhà nước. Ông đề nghị đơn giản hóa hồ sơ, cải cách quy trình thanh toán, đồng thời tạo hành lang pháp lý để doanh nghiệp, tổ chức xã hội, quỹ từ thiện tham gia tài trợ cho hoạt động trợ giúp pháp lý, giảm áp lực cho ngân sách nhà nước.
Bên cạnh đó, dự thảo Luật cần chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và trợ giúp pháp lý số. Cần quy định rõ việc sử dụng định danh điện tử, tư vấn trực tuyến, nộp hồ sơ điện tử, bảo đảm giá trị pháp lý tương đương hồ sơ giấy nhằm rút ngắn thời gian, chi phí đi lại cho người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số.
Kiểm Soát Chất Lượng Và Kỹ Thuật Lập Pháp
Chủ tịch Quốc hội đề nghị thiết lập hệ thống kiểm soát chất lượng độc lập đối với các vụ việc trợ giúp pháp lý, trong đó bắt buộc phải lấy ý kiến đánh giá mức độ hài lòng của người dân. Về kỹ thuật lập pháp, ông yêu cầu cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của Luật Trợ giúp pháp lý với Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật Luật sư.
Ý Kiến Đóng Góp Từ Đại Biểu
Đại biểu Lò Thị Luyến, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách tỉnh Điện Biên, góp ý kiến hoàn thiện dự thảo Luật. Bà cho biết, dự thảo Luật đã mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý như bỏ điều kiện “có khó khăn về tài chính” với các đối tượng là cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi liệt sĩ; người nhiễm chất độc da cam; người khuyết tật.
Tuy nhiên, đại biểu Lò Thị Luyến đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc đối tượng là người khuyết tật. Theo báo cáo thuyết minh, đối tượng là người khuyết tật dự kiến sẽ tăng lên khoảng 3,5 triệu người. Bà đề nghị chỉ mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý là Người khuyết tật đặc biệt nặng và Người khuyết tật nặng, cân nhắc quy định trợ giúp pháp lý đối với người khuyết tật nhẹ để tránh gây áp lực về nguồn lực.
Cuộc thảo luận tại Tổ sáng 9/4 đã đặt nền móng cho những điều chỉnh quan trọng trong Luật Trợ giúp pháp lý, hướng tới một hệ thống công bằng và hiệu quả hơn cho người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế trong xã hội.
