Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio khẳng định Washington có những 'giới hạn' trong đàm phán với Iran, trong bối cảnh vụ tấn công nhằm vào một tàu hàng tại eo biển Hormuz buộc Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) phải tạm dừng chiến dịch sơ tán các thủy thủ bị mắc kẹt.
Rubio bác bỏ ý tưởng Iran thu phí qua eo biển Hormuz
Ông Rubio, đang có chuyến công du Bahrain nhằm trấn an các đồng minh vùng Vịnh, bác bỏ ý tưởng cho phép Tehran thu phí đối với các tàu quá cảnh qua eo biển Hormuz. Ông cho rằng điều đó sẽ mở đường cho 'tình trạng hỗn loạn hoàn toàn'.
Mỹ và Iran đã ký một thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt cuộc xung đột do Mỹ và Israel phát động vào cuối tháng 2, đồng thời khởi động các cuộc đàm phán dự kiến tập trung vào chương trình hạt nhân của Tehran, việc nới lỏng các lệnh trừng phạt và dòng chảy năng lượng toàn cầu qua eo biển Hormuz.
GCC yêu cầu giải quyết toàn diện các mối đe dọa từ Iran
Tuy nhiên, các quốc gia vùng Vịnh và Israel từ lâu bày tỏ quan ngại về việc Iran hậu thuẫn các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực cũng như chương trình tên lửa. Hiện chưa rõ các vấn đề đó có được đưa vào chương trình nghị sự đàm phán hay không.
Sau cuộc gặp với ông Rubio hôm 26/6, các ngoại trưởng thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) nhấn mạnh: 'Để đạt được hòa bình và an ninh bền vững trong khu vực, cần phải giải quyết toàn diện mọi mối đe dọa từ Iran, bao gồm tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái và sự hỗ trợ dành cho các lực lượng ủy nhiệm'.
Vụ tấn công tàu hàng và phản ứng của IMO
Trước đó, ông Rubio thừa nhận Mỹ mong muốn đạt được một thỏa thuận với Iran, nhưng 'không phải bằng mọi giá'. 'Chúng tôi muốn bảo đảm rằng không có bất kỳ điều khoản nào trong thỏa thuận có thể làm suy giảm an ninh, ổn định hoặc thịnh vượng của bất kỳ đối tác nào của chúng tôi tại khu vực Vùng Vịnh', ông nói.
Ngoại trưởng Mỹ cũng tìm cách trấn an các quốc gia giàu tài nguyên năng lượng rằng eo biển Hormuz sẽ tiếp tục được sử dụng miễn phí. Trong thời gian xung đột, Iran từng phong tỏa eo biển, gây chấn động kinh tế toàn cầu. Tehran tuyên bố có kế hoạch áp dụng 'phí dịch vụ hàng hải', trong khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 26/6 cảnh báo mọi hành trình qua eo biển không được cấp phép sẽ 'bị xử lý'.
Hôm 25/6, Oman công bố bản đồ một tuyến hàng hải tạm thời mới chạy sát bờ biển nước này, cho biết tuyến đường qua eo biển Hormuz đã được phối hợp với IMO. Iran dường như lên án hành lang mới trong tuyên bố của IRGC, dù không trực tiếp nhắc đến Oman.
Cơ quan An ninh Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết hôm 26/6, một tàu chở hàng đang di chuyển qua eo biển Hormuz đã 'bị một đầu đạn chưa xác định bắn trúng mạn phải, gây hư hại khu vực buồng lái', nhưng không có thương vong. Vụ việc xảy ra cách bờ biển Oman khoảng 7,5 hải lý (14 km).
Ngay sau đó, Tổng Thư ký IMO Arsenio Dominguez thông báo tạm dừng kế hoạch sơ tán khoảng 600 tàu cùng thủy thủ đoàn bị mắc kẹt do chiến sự. 'Tôi đã quyết định tạm thời dừng việc triển khai kế hoạch sơ tán để xác nhận lại rằng các điều kiện bảo đảm an toàn cần thiết vẫn được duy trì đối với những con tàu trong danh sách sơ tán cũng như toàn bộ tàu thuyền hoạt động trong khu vực', ông Dominguez cho biết. Con tàu bị tấn công không nằm trong chương trình sơ tán do IMO triển khai từ tối 24/6.
Mỹ và đồng minh khẳng định tự do hàng hải
Mỹ và các đồng minh kiên quyết phản đối việc áp đặt bất kỳ khoản phí nào đối với hoạt động đi lại qua eo biển Hormuz. Ông Rubio tái khẳng định Washington coi đây là vùng biển quốc tế, vì vậy không quốc gia nào có quyền thu phí. 'Các tuyến đường thủy quốc tế không thuộc sở hữu của bất kỳ quốc gia nào. Đây là nguyên tắc nền tảng của thế giới hiện đại; nếu không có nguyên tắc này, thế giới sẽ rơi vào hỗn loạn hoàn toàn', ông nhấn mạnh.
Trong tuyên bố chung, các ngoại trưởng GCC cũng khẳng định việc bảo đảm 'quyền tự do hàng hải, không điều kiện và không bị hạn chế' tại eo biển Hormuz là yếu tố thiết yếu đối với khu vực.
Tại cuộc họp với ông Rubio hôm 26/6, Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi khẳng định các kế hoạch liên quan đến eo biển Hormuz 'không bao gồm việc áp đặt bất kỳ khoản phí quá cảnh nào', mặc dù trước đó, chính phủ Oman và Iran cho biết hai bên đang nghiên cứu mức phí đối với các dịch vụ hàng hải được cung cấp tại khu vực này.
Bản ghi nhớ được Tehran và Washington ký kết tuần trước quy định các tàu thương mại sẽ được miễn phí quá cảnh qua eo biển Hormuz trong vòng 60 ngày. Hiện vẫn chưa rõ cơ chế nào sẽ được áp dụng sau khi thời hạn này kết thúc.
