Sửa Luật Tiếp cận thông tin: Khắc phục bất cập, đẩy mạnh chuyển đổi số
Việc rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục và đa dạng hóa hình thức cung cấp thông tin qua các nền tảng số là những điểm mới nổi bật trong dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi). Sáng ngày 9/4, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án luật này. Mục tiêu chính của việc sửa đổi là nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước, đồng thời đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng cao của công dân trong kỷ nguyên số.
Đa dạng hóa hình thức cung cấp thông tin
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, đã trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi). Theo đó, dự án luật nhằm thay thế Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, với mục tiêu cốt lõi là thể chế hóa các đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước, thực hiện hiệu quả phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng.”
Luật mới sẽ tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động cung cấp thông tin, đồng thời giải quyết những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn thi hành luật cũ. Dự thảo được thiết kế gọn nhẹ hơn, gồm 04 chương và 31 điều, giảm 01 chương và 06 điều so với luật cũ. Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc điều chỉnh trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã: chỉ cung cấp thông tin do mình tạo ra, không cung cấp thông tin nhận được (trừ trường hợp bảo vệ lợi ích công cộng và sức khỏe cộng đồng), nhằm giảm áp lực cho cấp xã trong mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
Đặc biệt, tại Điều 17, dự thảo luật đã mở rộng các thông tin phải được công khai, đảm bảo đồng bộ với các luật chuyên ngành như y tế, giáo dục, văn hóa, môi trường, đất đai, và xây dựng. Điều này tạo điều kiện thuận lợi để người dân tự do tiếp cận các thông tin liên quan mật thiết đến đời sống, sản xuất, kinh doanh và sức khỏe cộng đồng. Bên cạnh đó, dự thảo đa dạng hóa các hình thức cung cấp thông tin, kết hợp linh hoạt giữa phương thức truyền thống và công nghệ số, giúp người dân tiếp cận nhanh chóng và tiết kiệm chi phí. Các quy định về thời gian, thời hạn giải quyết thủ tục cung cấp thông tin cũng được rút ngắn đáng kể.
Tăng cường trách nhiệm giải trình và công khai minh bạch
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu, trong Báo cáo thẩm tra, đã nêu rõ rằng Ủy ban cơ bản tán thành với các quy định của dự thảo Luật. Việc sửa đổi này được kỳ vọng sẽ góp phần tăng cường trách nhiệm giải trình, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, và đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng cao của công dân.
Cơ quan thẩm tra đánh giá cao việc dự thảo bổ sung trách nhiệm cung cấp thông tin của các đơn vị sự nghiệp công lập (Điều 1). Đây là những chủ thể cung cấp dịch vụ công có sử dụng ngân sách nhà nước, hoạt động trong các lĩnh vực sát sườn với người dân như giáo dục, y tế, và bảo trợ xã hội, nên việc bổ sung này là hoàn toàn phù hợp. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng nhất trí với nhiều nội dung cụ thể khác, bao gồm:
- Mở rộng chủ thể được Nhà nước hỗ trợ khi tiếp cận thông tin, như người dân tộc thiểu số, người ở biên giới, hải đảo, và vùng khó khăn (Điều 3).
- Giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã tự xác định đơn vị đầu mối cung cấp thông tin (Điều 10).
- Quy định rõ chủ thể giám sát (Điều 12).
- Các quy định về thông tin công dân không được tiếp cận, tiếp cận có điều kiện, và công khai trên nền tảng số (Điều 15, 16, 19).
Tuy nhiên, để hoàn thiện dự thảo Luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu một số nội dung quan trọng. Cụ thể, cần xem xét mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các tổ chức khác có sử dụng ngân sách và tài sản công, như tổ chức chính trị - xã hội và hội quần chúng được giao nhiệm vụ. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung các đối tượng yếu thế khác, như người cao tuổi, người nghèo, và trẻ em, để áp dụng quy định đặc thù tại Điều 7, nhằm bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin.
Ủy ban cũng đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát các thông tin bắt buộc phải công khai trên nền tảng số và các giới hạn tiếp cận thông tin, để bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành. Ngoài ra, cần chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng quy định khái quát, mang tính nguyên tắc, và giao Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành, đáp ứng đúng yêu cầu đổi mới tư duy trong xây dựng pháp luật.
Việc sửa đổi Luật Tiếp cận thông tin không chỉ là bước tiến quan trọng trong việc nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước, mà còn là động lực thúc đẩy chuyển đổi số, đem lại lợi ích thiết thực cho người dân trong việc tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng và hiệu quả.
