Trong thị trường kim cương, thứ được mua bán không chỉ là viên đá mà còn là niềm tin vào các thông số trên giấy kiểm định: carat, màu sắc, độ tinh khiết, giác cắt, mã số và tên đơn vị giám định. Với phần lớn khách hàng, đây gần như là cơ sở quan trọng nhất để quyết định một món trang sức có đáng giá vài chục triệu, vài trăm triệu hay thậm chí hàng tỷ đồng hay không.
Người mua bình thường khó tự phân biệt kim cương thật - giả, càng khó đánh giá chính xác các yếu tố kỹ thuật khiến giá trị viên đá chênh lệch lớn. Vì vậy, giấy kiểm định trở thành một dạng "hộ chiếu" của kim cương trên thị trường.
Vụ án buôn lậu kim cương và vai trò của PNJ-LAB
Đó là lý do vụ Công an Thanh Hóa triệt phá đường dây buôn lậu kim cương xuyên quốc gia gây chú ý không chỉ vì con số 1.100 viên kim cương bị thu giữ, 22 bị can bị khởi tố hay doanh thu ước tính khoảng 280 tỷ đồng. Điểm nhạy cảm hơn nằm ở việc cơ quan điều tra nhắc tới vai trò của Đặng Ngọc Thảo, Giám đốc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ, tức PNJ-LAB.
Theo Công an Thanh Hóa, ông Thảo bị khởi tố về hành vi buôn lậu, bị cáo buộc câu kết với các đối tượng khác để mua kim cương nhập lậu sai thông số so với giấy kiểm định GIA, sau đó mài mã số GIA khắc trên viên kim cương, làm mới theo mã số PNJ-LAB và cấp giấy chứng nhận kiểm định mới để bán cho khách hàng kiếm lời. Vụ án vẫn đang được cơ quan chức năng tiếp tục mở rộng, làm rõ vai trò của các tổ chức, cá nhân liên quan.
PNJ-LAB: Phòng lab sống nhờ niềm tin
PNJ-LAB là tên viết tắt của Công ty TNHH MTV Giám định PNJ, một đơn vị trong hệ sinh thái của Công ty cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận. Theo đăng ký doanh nghiệp, công ty có ngành nghề chính là kiểm tra và phân tích kỹ thuật, với phạm vi dịch vụ liên quan đến giám định kim cương, vàng, hợp kim vàng, bạc, kim loại quý, kim loại màu, đá quý, đá bán quý, cẩm thạch và thử nghiệm xác định hàm lượng vàng.
Trên website của PNJ, PNJ-LAB được giới thiệu là "người bạn đồng hành tin cậy" giúp khách hàng khám phá và trân trọng vẻ đẹp tự nhiên của đá quý. Khác với các cửa hàng trang sức kiếm tiền từ bán sản phẩm, phòng lab giám định kiếm tiền từ dịch vụ. Khách hàng mang kim cương, đá quý, vàng hoặc sản phẩm kim loại quý đến kiểm tra; phòng lab sử dụng thiết bị, chuyên môn và quy trình kỹ thuật để phân tích, sau đó cấp kết quả hoặc giấy chứng nhận. Nói cách khác, PNJ-LAB không bán viên kim cương, mà bán sự xác nhận về viên kim cương đó.
Hơn 10.000 sản phẩm mỗi tháng
Theo bài viết trên website PNJ-LAB, ông Đặng Ngọc Thảo từng cho biết mỗi tháng đơn vị này kiểm định hơn 10.000 sản phẩm, trong đó đa số là kim cương, có những sản phẩm trị giá tới hàng triệu USD. Con số này cho thấy quy mô vận hành không nhỏ của một phòng lab nằm phía sau thị trường trang sức cao cấp.
PNJ-LAB không công bố báo cáo tài chính riêng. Tuy nhiên, mô hình kiếm tiền của PNJ-LAB dựa trên ba lớp giá trị. Thứ nhất là phí kiểm định trực tiếp. Trên website, PNJ-LAB có các mục dịch vụ riêng như giám định kim cương, giám định vàng và hợp kim, giám định đá màu, cùng bảng giá giám định. Thứ hai là vai trò hỗ trợ giao dịch: khi một viên kim cương có giấy kiểm định từ đơn vị được thị trường chấp nhận, người bán dễ giải thích giá, người mua dễ ra quyết định. Thứ ba là giá trị cộng hưởng với hệ sinh thái PNJ. Năm 2025, PNJ ghi nhận 34.976 tỷ đồng doanh thu thuần và 2.829 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế; doanh nghiệp có 431 cửa hàng trên toàn quốc.
Tờ giấy kiểm định và sức nặng của thương hiệu
Trong ngành kim cương, giấy kiểm định có thể làm thay đổi cách thị trường nhìn vào một viên đá. Một viên kim cương không có giấy tờ rõ ràng thường khó bán hơn, bị ép giá hơn. Ngược lại, một viên đá có giấy kiểm định từ tổ chức uy tín dễ giao dịch hơn, dễ định giá hơn. Chính PNJ từng có bài cảnh báo về rủi ro "sập bẫy giấy kiểm định kim cương, đá quý dỏm", nhấn mạnh việc khách hàng bỏ tiền lớn mua đá quý nhưng có thể không biết tài sản mình sở hữu có giá trị thực ra sao nếu giấy tờ bị làm giả hoặc không đáng tin.
Công an Thanh Hóa nhấn mạnh giấy chứng nhận kiểm định là yếu tố quyết định giá trị thương mại cũng như niềm tin của khách hàng đối với sản phẩm kim cương. Theo cơ quan điều tra, PNJ-LAB là đơn vị kiểm định độc lập, theo quy định không được phép kinh doanh đối với các sản phẩm mình kiểm định; tuy nhiên ông Thảo bị cáo buộc đã thực hiện trái quy định vì mục đích vụ lợi, gây ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan kiểm định và niềm tin của khách hàng.
