Tòa án Tối cao Mỹ đã bỏ phiếu với tỷ lệ 6-3 để vô hiệu hóa sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Donald Trump liên quan đến quyền công dân theo nơi sinh, theo AP đưa tin sáng qua (1.7 theo giờ Việt Nam). Phán quyết này khiến ý định dùng công cụ hành pháp để hạn chế quyền công dân của trẻ em sinh ra tại Mỹ có cha mẹ là người nhập cư trái phép hoặc cư trú tạm thời bị phá sản.
Phán quyết của Tòa án Tối cao
Sắc lệnh được ông Trump ký vào ngày đầu tiên của nhiệm kỳ 2, nhằm tước quyền công dân tự động của nhóm trẻ em này. Sau khi bị các tòa án cấp dưới bác bỏ, phán quyết từ Tòa án Tối cao được xem như đòn quyết định. Chánh án John Roberts khẳng định sắc lệnh vi phạm Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ, vốn quy định rõ về quyền công dân theo nơi sinh.
Các nhóm dân quyền và đảng Dân chủ ca ngợi đây là thắng lợi lớn bảo vệ tương lai cho hơn 250.000 trẻ sơ sinh tại Mỹ mỗi năm. Trong khi đó, Tổng thống Trump cho rằng đây là điều "tồi tệ cho đất nước" và kêu gọi Quốc hội can thiệp bằng con đường lập pháp. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson (đảng Cộng hòa) cũng bày tỏ thất vọng, cho rằng nguyên tắc hiến định đang bị lạm dụng để trục lợi từ hệ thống phúc lợi.
Phản ứng từ chính quyền Trump
Chính quyền ông Trump cho rằng những lỗ hổng của Tu chính án thứ 14 dẫn đến tình trạng "du lịch sinh con", khi nhiều người đến Mỹ ngắn hạn để sinh con nhằm giúp con có quốc tịch. Ngay sau phán quyết, CNN đưa tin Bộ Tư pháp Mỹ đã chỉ đạo các công tố viên ưu tiên điều tra và truy tố "âm mưu du lịch sinh con". Chính quyền cũng viện dẫn các trường hợp cá nhân lập đường dây môi giới sinh nở.
Theo báo The Guardian, Tổng thống Trump từ lâu muốn hạn chế đối tượng hưởng quyền công dân theo nơi sinh và đẩy mạnh quan điểm này trong nhiệm kỳ 2. Ông thậm chí phá vỡ tiền lệ khi đích thân dự phiên tranh tụng tại tòa vào tháng 4 nhằm tạo đòn bẩy, nhưng nỗ lực không mang lại kết quả.
Chia rẽ trong lập trường các thẩm phán
Phán quyết cho thấy sự chia rẽ giữa các thẩm phán. Trong số 6 thẩm phán bỏ phiếu thuận, duy nhất ông Brett Kavanaugh lập luận rằng sắc lệnh vi phạm luật liên bang thay vì hiến pháp, mở ra khả năng Quốc hội có thể thay đổi quy định trong tương lai.
Cuộc tranh luận nảy lửa giữa hai thẩm phán da màu nêu bật bất đồng. Thẩm phán bảo thủ Clarence Thomas cho rằng quy định cấp quốc tịch ban đầu chỉ nhằm trả lại công bằng cho nô lệ da đen sau Nội chiến, nên không thể tự động trao cho con cái người nước ngoài cư trú tạm thời hay trái phép. Trái lại, thẩm phán cấp tiến Ketanji Brown Jackson chỉ trích ông Thomas hiểu sai lịch sử, khẳng định hiến pháp là quy tắc nền tảng áp dụng cho mọi đối tượng, xóa bỏ hoàn toàn sự phân biệt đẳng cấp, do đó quyền công dân phải áp dụng bình đẳng cho mọi đứa trẻ sinh ra tại Mỹ.
