Sáng ngày 22 tháng 5, dưới sự chỉ đạo của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), Tạp chí Tiếp thị & Gia đình đã tổ chức tọa đàm với chủ đề: “Truy xuất nguồn gốc – Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng”. Sự kiện này nhấn mạnh tầm quan trọng ngày càng tăng của việc truy xuất nguồn gốc hàng hóa trong bối cảnh pháp luật và hội nhập kinh tế.
Xu hướng chuyển thành yêu cầu bắt buộc
Phát biểu khai mạc tọa đàm, ông Trần Hữu Linh – Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước – cho rằng truy xuất nguồn gốc đang trở thành vấn đề thời sự cấp bách. Pháp luật ngày càng yêu cầu chặt chẽ về minh bạch nguồn gốc hàng hóa, cùng với áp lực hội nhập kinh tế trong nước và quốc tế. Ngoài ra, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng giả, hàng nhái đòi hỏi phải ứng dụng công nghệ vào hoạt động truy xuất nguồn gốc.
Ông Linh cũng chỉ ra xu hướng quản lý đang chuyển từ “hậu kiểm” sang “tiền kiểm”, buộc doanh nghiệp phải chủ động minh bạch thông tin ngay từ đầu trong chuỗi cung ứng. Ông nhấn mạnh: “Trước đây từng có giai đoạn nhiều doanh nghiệp chạy theo trào lưu làm tem chống hàng giả và cho rằng như vậy là đã chống được hàng giả. Với truy xuất nguồn gốc cũng cần nhìn nhận lại bản chất vấn đề để hiểu đúng và làm đúng”.
Truy xuất nguồn gốc – Từ khóa nóng trong thời điểm hiện tại
Ông Hoàng Vững – Tổng biên tập Tạp chí Tiếp thị & Gia đình – nhận định rằng truy xuất nguồn gốc không phải câu chuyện mới, nhưng hiện nay nó đang trở thành một từ khóa đặc biệt nóng. Ông cho biết có ít nhất hai thông tư đang được Bộ xem xét ban hành: Thông tư quy định về truy xuất nguồn gốc và Thông tư ban hành danh mục hàng hóa có nguy cơ cao, nguy cơ trung bình. Các văn bản này nhằm cụ thể hóa Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025/QH15 và Nghị định số 37.
Đáng chú ý, theo định hướng mới, những mặt hàng thuộc nhóm rủi ro cao dự kiến sẽ bắt buộc thực hiện truy xuất nguồn gốc. Nhà nước cũng khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng truy xuất nguồn gốc đối với các sản phẩm khác để nâng cao tính minh bạch, bảo đảm chất lượng và tăng cường niềm tin người tiêu dùng.
Động lực từ chính nội tại doanh nghiệp
Nhiều doanh nghiệp cho rằng truy xuất nguồn gốc đang chuyển từ nhu cầu tự nguyện sang yêu cầu bắt buộc trong quá trình phát triển bền vững. Ông Nguyễn Quốc An – Phó Tổng Giám đốc Công ty Super Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao – chia sẻ rằng doanh nghiệp đã triển khai hệ thống mã QR cho sản phẩm từ năm 2021. Với thương hiệu hơn 60 năm tuổi, việc ứng dụng truy xuất nguồn gốc nhằm bảo vệ thương hiệu trước hàng giả, hàng nhái. “Động lực lớn nhất xuất phát từ nhu cầu tự thân của doanh nghiệp trong việc bảo vệ thương hiệu và kiểm soát hàng hóa”, ông An nói.
Trong lĩnh vực năng lượng, ông Trịnh Quốc Dân – đại diện Gas South – cho biết doanh nghiệp bắt đầu triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc từ năm 2020, quản lý gần 4 triệu bình gas lưu thông từ Nghệ An đến Cà Mau. Ban đầu chỉ để đáp ứng yêu cầu về sổ theo dõi điện tử, nhưng sau đó đã trở thành công cụ quản trị quan trọng. Nhờ số hóa dữ liệu vòng đời sản phẩm, doanh nghiệp có thể theo dõi chính xác từng bình gas.
Ông Phan Văn Tâm – Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Phân bón Bình Điền – nhận định rằng truy xuất nguồn gốc không phải khái niệm mới, nhưng hiện là thời điểm chín muồi nhờ sự phổ cập của điện thoại thông minh và nền tảng số. “Doanh nghiệp muốn phát triển bền vững và bảo vệ thương hiệu thì bắt buộc phải triển khai truy xuất nguồn gốc”, ông Tâm khẳng định.
Công nghệ xác thực số – Công cụ bảo vệ thương hiệu
Dưới góc độ công nghệ, ông Phạm Văn Quân – Chủ tịch CTCP Công nghệ Checkee – lưu ý rằng truy xuất nguồn gốc không chỉ đơn thuần là dán mã QR. Phía sau mỗi mã truy xuất phải là hệ thống dữ liệu kết nối xuyên suốt từ sản xuất đến phân phối. “Lợi ích lớn nhất của truy xuất nguồn gốc là giúp bảo vệ doanh nghiệp trong bối cảnh hàng giả, hàng nhái và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng phức tạp”, ông Quân nói. Công nghệ xác thực số đang trở thành công cụ quan trọng để bảo vệ thương hiệu và củng cố niềm tin người tiêu dùng.
Ông Trần Hữu Linh bổ sung rằng sự phát triển của công nghệ đã tạo bước tiến trong xác thực hàng hóa. Các giải pháp như tem điện tử và mã QR mang lại hiệu quả cao hơn tem chống giả truyền thống. “Chỉ cần quét mã là có thể tiếp cận ngay dữ liệu về nguồn gốc, xuất xứ và quá trình lưu thông của hàng hóa, qua đó nhận diện những dấu hiệu bất thường”, ông Linh cho biết. Việc ứng dụng truy xuất nguồn gốc đã hỗ trợ tích cực cho công tác chống hàng giả, giúp phát hiện sớm vi phạm và bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp và người tiêu dùng.
