Các quốc gia thành viên Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đang bước vào vòng đàm phán thứ bảy nhằm hoàn thiện cơ chế “Hệ thống tiếp cận mầm bệnh và chia sẻ lợi ích (PABS)” – mảnh ghép cuối cùng của thỏa thuận lịch sử về phòng chống đại dịch đã được nhất trí vào tháng 5 năm ngoái. Các cuộc thảo luận tại trụ sở WHO ở Geneva (Thụy Sĩ) dự kiến kéo dài đến ngày 17/7.
Cơ chế PABS – then chốt của thỏa thuận
Cơ chế PABS quy định việc chia sẻ quyền tiếp cận các tác nhân gây bệnh khiến đại dịch bùng phát, đồng thời chia sẻ các lợi ích thu được như vaccine, bộ xét nghiệm và phương pháp điều trị. Đây là nội dung từng bị tạm gác lại trong thỏa thuận chính thức hồi tháng 5/2024, khiến văn kiện chưa được hoàn thiện.
Phát biểu mở đầu vòng đàm phán, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus kêu gọi các quốc gia duy trì nỗ lực, nhấn mạnh cần hướng tới một hệ thống chia sẻ nhanh chóng mẫu bệnh phẩm và thông tin, đồng thời phân bổ công bằng và kịp thời vaccine, xét nghiệm và điều trị cho người dân.
Dịch Ebola và các mối đe dọa mới
Ông Tedros dẫn chứng các đợt bùng phát dịch bệnh gần đây, đặc biệt là dịch Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo và ổ dịch virus Hanta trên tàu du lịch MV Hondius, cho thấy nguy cơ dịch bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ đâu, vào bất kỳ thời điểm nào và không thể xem nhẹ.
Số liệu tính đến ngày 5/7 do Chính phủ Cộng hòa Dân chủ Congo công bố cho thấy, dịch Ebola do virus Bundibugyo gây ra vẫn diễn biến phức tạp, với hơn 1.500 ca mắc, trong đó hơn 500 ca tử vong. Theo WHO, dịch bệnh đã lan sang Uganda, làm gia tăng nguy cơ lây lan trong khu vực. Trước tình hình đó, WHO đã ban bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế đối với đợt bùng phát dịch Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda từ tháng 5 vừa qua.
Áp lực từ thực tế dịch bệnh
Các nhà nghiên cứu cảnh báo quy mô các đợt bùng phát dịch Ebola có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây, đặt ra yêu cầu cấp thiết cho việc phải có kế hoạch phòng ngừa dịch bệnh, bào chế thuốc và vaccine. WHO nhấn mạnh chỉ khi hoàn tất phụ lục về cơ chế PABS, các quốc gia mới có thể tiến hành phê chuẩn thỏa thuận đại dịch, vốn được xây dựng nhằm tránh lặp lại những phản ứng rời rạc và tình trạng thiếu phối hợp như trong đại dịch Covid-19 trước đây.
