Bộ Công an đang lấy ý kiến đối với dự thảo hồ sơ chính sách Bộ luật Hình sự (sửa đổi), trong đó đề xuất bổ sung nhiều hành vi nguy hiểm cho xã hội vào luật, bao gồm việc gây ra trái phép tiếng ồn, độ rung và mùi vượt quy chuẩn. Đề xuất này nhận được nhiều sự quan tâm từ dư luận và các chuyên gia pháp lý.
Cần cơ chế thực hiện khả thi
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn TP. Hải Phòng) cho rằng ô nhiễm tiếng ồn đã trở thành nỗi bức xúc của dư luận, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người, là nguồn cơn của nhiều mâu thuẫn, thậm chí dẫn đến án mạng. Tuy nhiên, chế tài hiện tại chỉ dừng ở xử phạt hành chính, chưa đủ sức răn đe, khiến tình trạng vi phạm tái diễn phổ biến. Bà Nga nhấn mạnh: "Ô nhiễm tiếng ồn đã và đang trở thành nỗi bức xúc của dư luận".
Việc bổ sung chế tài hình sự là cần thiết, nhưng cần cơ chế thực hiện khả thi, tránh quy định "nằm trên giấy". Bà Nga đề nghị lưu tâm hai vấn đề. Thứ nhất, cơ chế xác định tiếng ồn vượt chuẩn. Hiện đã có quy chuẩn nhưng việc đo lường chính xác rất khó khăn, vì cần thiết bị chuyên dụng và đo tại thời điểm phát sinh tiếng ồn. Nhiều trường hợp cơ quan chức năng đến thì tiếng ồn đã kết thúc, và thiết bị không phải lúc nào cũng sẵn sàng. Thứ hai, xác định thiệt hại do vi phạm gây ra. Ô nhiễm tiếng ồn ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, đặc biệt là tinh thần, nhưng khó nhìn thấy ngay và không xảy ra tức thời. Cần xây dựng cách tính toán hậu quả khoa học để quy kết trách nhiệm.
Đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò của tuyên truyền: nâng cao chế tài đi đôi với đẩy mạnh phổ biến pháp luật, giúp người dân, doanh nghiệp ý thức chấp hành và biết rõ ngưỡng vi phạm.
Góp ý của luật sư về xử lý vi phạm
Luật sư Trần Tuấn Anh (Đoàn luật sư TP. Hà Nội) cho rằng mức phạt hành chính hiện tại (theo Nghị định 45/2022) đã khá nghiêm khắc, cao nhất 160-170 triệu đồng. Tuy nhiên, công tác phát hiện và xử lý vi phạm chưa triệt để, góp phần khiến ô nhiễm tiếng ồn lan tràn. Do đó, cần tăng cường tuyên truyền và xử lý nghiêm. Khi bổ sung chế tài hình sự, luật sư đề nghị cân nhắc kỹ cấu thành tội phạm, ví dụ: người vi phạm đã bị xử phạt hành chính mà còn cố tình vi phạm, hoặc gây thiệt hại vật chất về tính mạng, sức khỏe, tài sản.
Đề xuất bổ sung hình phạt lao động công ích
Theo quy định hiện hành, "lao động phục vụ cộng đồng" chỉ là biện pháp hỗ trợ cho người bị phạt cải tạo không giam giữ nhưng không có việc làm, với thời lượng tối đa 4 giờ/ngày, 5 ngày/tuần. Dự thảo của Bộ Công an đề xuất "lao động công ích" thành hình phạt bổ sung, buộc người bị kết án làm việc phục vụ cộng đồng ngoài giờ học tập và làm việc chính mà không được trả lương. Quy định này đã được nhiều quốc gia áp dụng, giúp đa dạng hóa hình phạt, có ý nghĩa giáo dục, phục hồi, phòng ngừa tái phạm, giảm áp lực cho hệ thống giam giữ và chi phí xã hội.
Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng (Đoàn luật sư TP. Hà Nội) ủng hộ đề xuất, cho rằng hình phạt vừa mang tính chế tài, vừa giáo dục. Việc bổ sung lao động công ích giúp tăng tính hướng thiện, giúp người phạm tội ý thức trách nhiệm với cộng đồng, giảm tái phạm. Ông đề nghị áp dụng hình phạt này với người chưa thành niên, người có hoàn cảnh khó khăn, phạm tội liên quan đến chức vụ, kinh tế, hôn nhân gia đình... và rất phù hợp với trường hợp được hưởng án treo. "Cùng với án treo, tòa có thể buộc người phạm tội lao động công ích một thời gian nhất định, vừa nâng cao ý thức trách nhiệm cộng đồng, vừa đảm bảo giám sát, quản lý tốt hơn", luật sư Hùng nhấn mạnh.
Tuy nhiên, luật sư Hùng cũng đề nghị xây dựng chương trình cải tạo và lao động công ích thiết thực, có giám sát và đánh giá kết quả, tránh hình thức. Các hoạt động lao động phải được lên chương trình cụ thể, phù hợp với độ tuổi, giới tính, sức khỏe. Người tham gia phải làm thật, được chấm điểm thật, không thể "đến ghi danh, điểm tên rồi về".
Bổ sung nhiều tội mới, hành vi mới
Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi của Bộ Công an đề xuất bổ sung nhiều tội mới, hành vi mới chưa có trong quy định hiện hành. Các tội điển hình gồm: đốt chất thải, đặc biệt là chất thải nguy hại; tận diệt động vật (sử dụng vật liệu, hóa chất, công cụ tận diệt); lạm dụng tình dục trẻ em (quay phim nhạy cảm, chat sex...); lừa đảo qua sàn giao dịch ảo, thao túng dữ liệu mạng xã hội để trục lợi, phát tán deepfake, rửa tiền bằng tiền điện tử; thu thập, sử dụng, khai thác, chuyển nhượng, xử lý dữ liệu cá nhân trái pháp luật; lập trình và sử dụng phần mềm trí tuệ nhân tạo để thực hiện tội phạm.
Bộ Công an cũng đề xuất tăng mức phạt tù với một số tội như làm nhục người khác, vu khống, bắt giữ người trái pháp luật, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, quảng cáo gian dối, lừa dối khách hàng, trốn thuế... Đây là những tội có diễn biến phức tạp, xâm hại danh dự, nhân phẩm, tự do của con người, hoặc có tính chất gian dối, gây bức xúc nhưng mức phạt hiện hành còn thấp, chưa đủ răn đe.
