Ngày 21/5, Bộ Tư pháp tổ chức cuộc họp thẩm định Hồ sơ chính sách Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Tại đây, nhiều đề xuất quan trọng đã được đưa ra, bao gồm việc miễn trừ trách nhiệm hình sự đối với các rủi ro khách quan phát sinh trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và áp dụng các mô hình sản xuất, kinh doanh mới.
Bảy nhóm chính sách lớn trong dự thảo
Thượng tá Ngô Đức Thắng, Phó Cục trưởng Pháp chế và Cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an) cho biết, dự thảo Bộ luật đề xuất 7 nhóm chính sách lớn nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới. Đáng chú ý, dự thảo bổ sung cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro khách quan trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng mô hình sản xuất, kinh doanh mới; bảo vệ người thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung và lực lượng chức năng khi thực hiện đúng quy trình nghiệp vụ.
Tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự
Bên cạnh đó, dự thảo Bộ luật cho phép tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số hành vi gây thiệt hại kinh tế nhưng không vì động cơ vụ lợi. Điều này tạo điều kiện để người vi phạm khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại và được xem xét miễn trách nhiệm hình sự hoặc miễn hình phạt.
Hình sự hóa nhiều hành vi mới
Đáng chú ý, dự thảo Bộ luật đề xuất hình sự hóa nhiều hành vi mới liên quan đến bí mật thương mại, tài trợ khủng bố, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, khai thác thủy sản bất hợp pháp, đưa người di cư trái phép, mua bán thai nhi, vi phạm trong lĩnh vực ngân hàng, bảo hiểm, môi trường. Trong lĩnh vực công nghệ số, dự thảo bổ sung các hành vi như: gián điệp mạng, khủng bố mạng, phát tán deepfake, lừa đảo trên sàn giao dịch ảo, thao túng dữ liệu mạng xã hội, rửa tiền bằng tiền điện tử, xâm phạm cơ sở dữ liệu quốc gia và sử dụng trí tuệ nhân tạo để thực hiện hành vi phạm tội.
Ý kiến đóng góp từ các bộ, ngành
Góp ý tại buổi thẩm định, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ bày tỏ đồng tình với đề xuất miễn trừ trách nhiệm hình sự đối với các rủi ro trong hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm theo cơ chế sandbox. Đồng thời, đề nghị mở rộng phạm vi miễn trừ cho cả những người tham gia xây dựng thể chế nhằm khuyến khích cán bộ mạnh dạn đề xuất các chính sách đổi mới, đột phá; thiết kế mức độ giảm nhẹ trách nhiệm phù hợp đối với người trực tiếp vận hành mô hình thử nghiệm khi xảy ra sai sót.
Bộ Khoa học và Công nghệ cũng kiến nghị nghiên cứu bổ sung một số tội danh mới liên quan đến xâm phạm tín hiệu vệ tinh, quản lý rủi ro từ trí tuệ nhân tạo (AI) và bảo vệ an toàn cho nhà máy điện hạt nhân.
Trong khi đó, đại diện Bộ Tài chính cho rằng hoạt động định giá tài sản về bản chất là đưa ra giá trị ước tính, không phải con số chính xác tuyệt đối. Trên cơ sở này, đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu kỹ lưỡng kinh nghiệm thực tế, tránh việc hình sự hóa đối với tội danh về định giá tài sản.
Kiến nghị về cơ chế kiểm soát
Về chính sách tạm hoãn, miễn trách nhiệm hình sự, ông Vũ Tiến Dũng, Phó Vụ trưởng Pháp chế (Bộ Nội vụ) kiến nghị làm rõ thời hạn tạm hoãn tùy mức độ tội phạm để tránh việc đối tượng lợi dụng bỏ trốn. Đồng thời, bổ sung các điều kiện bảo đảm như hạn chế đi lại hoặc một số quyền của tổ chức, cá nhân để phục vụ công tác truy cứu sau này. Nhấn mạnh mục tiêu cốt lõi của Bộ luật Hình sự là không bỏ lọt tội phạm và không để xảy ra oan sai, ông Dũng cho rằng, cần có cơ chế kiểm soát minh bạch đối với việc áp dụng các chính sách này để tránh phát sinh tiêu cực.
Kết luận của Bộ Tư pháp
Trong nội dung kết luận, Cục trưởng Pháp luật Hình sự - Hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thị Hạnh đề nghị Bộ Công an nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ các ý kiến, tiếp tục rà soát, hoàn thiện hồ sơ chính sách, bảo đảm các đề xuất sửa đổi có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn vững chắc.
