Quốc hội thảo luận sâu về 4 dự án luật then chốt
Sáng ngày 9/4, Quốc hội đã tiến hành thảo luận tại tổ về bốn dự án luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bao gồm: Luật Hộ tịch (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi). Các dự thảo này đều được đánh giá là có tác động sâu rộng đến quyền con người, quyền công dân và trách nhiệm của Nhà nước.
Đồng thuận cao từ đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc
Tham gia góp ý kiến, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Ngọc (đoàn Thành phố Đà Nẵng), Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, đã cơ bản thể hiện sự đồng tình với các định hướng, mục tiêu và quan điểm xây dựng của cả bốn dự án luật. Ông nhấn mạnh rằng những dự án này đều nằm trong các lĩnh vực mà Đảng đã có những chủ trương, chính sách rõ ràng, với tinh thần ngày càng bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân. Đồng thời, chúng cũng liên quan mật thiết đến các điều ước quốc tế và cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia, do đó việc ban hành sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện các cam kết này trước cộng đồng quốc tế.
Luật Hộ tịch: Dữ liệu gốc cần được bảo vệ tối đa
Về Luật Hộ tịch (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc khẳng định đây là một đạo luật cực kỳ quan trọng, trực tiếp liên quan đến quyền con người. Ông phân tích: "Một con người sinh ra về mặt sinh học, nhưng sự tồn tại hợp pháp trên trái đất này lại được xác định qua hộ tịch. Dữ liệu hộ tịch chính là dữ liệu gốc về một con người, từ lúc sinh ra cho đến khi qua đời. Tất cả các dữ liệu khác đều phải phù hợp và thống nhất với dữ liệu này." Chính vì là dữ liệu nền tảng, ông đề nghị cần có sự đầu tư căn cơ và bảo đảm an ninh, an toàn ở mức độ cao nhất.
Đại biểu cũng chỉ ra những thách thức trong việc giải quyết các vấn đề hộ tịch có yếu tố nước ngoài, do sự khác biệt về chính sách giữa các quốc gia có thể dẫn đến xung đột pháp luật. Ông đề xuất cần rà soát kỹ lưỡng các quy định liên quan. Đặc biệt, với hơn 5 triệu người Việt Nam định cư ở nước ngoài cùng hàng vạn công dân sinh sống, làm việc và học tập tại nước ngoài, công tác hộ tịch tại các cơ quan đại diện Việt Nam cần được tiếp cận như một đơn vị hộ tịch trong nước, đòi hỏi tính chuyên nghiệp và trách nhiệm cao. Ông nêu thực tế: "Cán bộ ngoại giao hiện nay có rất nhiều việc, không thể chuyên trách về hộ tịch. Nếu không được đào tạo bài bản, rất dễ xảy ra sai sót." Do đó, ông mong muốn cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về giải quyết hộ tịch tại các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.
Luật Công chứng: Đề xuất giao UBND cấp xã thực hiện chứng thực
Đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc cho rằng dịch vụ công chứng bản chất là nhằm đem lại sự an toàn cho các giao dịch pháp lý, giúp người dân yên tâm hơn. Ông đồng ý với chủ trương thu gọn danh mục các giao dịch bắt buộc phải công chứng, nhưng nhấn mạnh: "Khi quy định một giao dịch bắt buộc phải công chứng mới có hiệu lực, thì Nhà nước phải đi kèm trách nhiệm bảo đảm dịch vụ này dễ tiếp cận về mặt địa lý và chi phí, không để người dân và doanh nghiệp gặp khó khăn."
Ông đề xuất một giải pháp linh hoạt: trong trường hợp ở những khu vực khó khăn, xa xôi, không có văn phòng công chứng dễ tiếp cận, nên giao cho Ủy ban nhân dân cấp xã gần nhất thực hiện việc chứng thực với giá trị tương đương công chứng. Ông dẫn chứng từ thực tế tại xã Tân Hiệp – nơi ông ứng cử, người dân ở ngoài đảo trong mùa bão lũ đôi khi không thể ra đất liền để làm thủ tục công chứng. "Do đó, cần tính toán để UBND cấp xã có thể thực hiện công việc chứng thực có giá trị như công chứng, tránh tình trạng quy định bắt buộc nhưng không có cách bảo đảm thực hiện." Đồng thời, ông ủng hộ việc thu hẹp các giao dịch bắt buộc công chứng để tôn trọng quyền tự do kinh doanh, tự do thỏa thuận của doanh nghiệp và cá nhân, và nhấn mạnh sự cần thiết phải hoàn thành cơ sở dữ liệu tập trung về công chứng, hướng tới công chứng phi địa giới hành chính.
Luật Tiếp cận thông tin: Công cụ then chốt cho quản trị hiện đại
Về Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc nhấn mạnh ý nghĩa và vai trò quan trọng của việc tiếp cận thông tin trong bối cảnh hiện nay. Ông cho rằng luật này sẽ đóng góp tích cực vào việc nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, thúc đẩy sự minh bạch, công khai, văn minh và hiện đại. "Nếu không có thông tin đầy đủ, rất khó để đánh giá và xây dựng một Chính phủ, một bộ máy Nhà nước quản trị quốc gia hiện đại, hiệu quả." Đồng thời, tiếp cận thông tin công khai, minh bạch còn là công cụ hữu hiệu trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, và góp phần thực hiện chủ trương dân chủ hóa "dân biết, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng".
Ông đồng tình với việc mở rộng phạm vi công khai thông tin, nhưng đề nghị thống nhất một nguyên tắc: tất cả các cơ quan, tổ chức sử dụng nguồn lực của Nhà nước (bao gồm nguồn lực con người, tài chính) đều phải có trách nhiệm công khai thông tin. Ông cũng kiến nghị Quốc hội cần dành sự quan tâm đặc biệt trong việc giám sát thực hiện luật này do ý nghĩa và vai trò quan trọng của nó.
Luật Trợ giúp pháp lý: Mở rộng nhưng phải bảo đảm chất lượng
Cuối cùng, đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc nhận định đây là một trong những đạo luật gắn liền với các cam kết quốc tế, thậm chí Việt Nam đang thực hiện ở mức độ cao hơn so với nhiều quốc gia. Phạm vi đối tượng được trợ giúp pháp lý hiện nay rất rộng (14 nhóm), thể hiện rõ tính nhân đạo và sự ưu việt của hệ thống pháp luật nước ta.
Ông đồng tình với việc tiếp tục mở rộng đối tượng thụ hưởng, nhưng lưu ý điều này phải được đặt trong điều kiện nguồn lực bảo đảm và tính khả thi. Việc mở rộng cần đáp ứng hai yêu cầu cốt lõi:
- Thứ nhất, không được đánh đổi chất lượng và hiệu quả. Dịch vụ trợ giúp pháp lý cho người nghèo, đối tượng chính sách phải thực sự bảo đảm chất lượng, mang lại giá trị thiết thực.
- Thứ hai, cần xác định rõ trợ giúp pháp lý là trách nhiệm của Nhà nước, nhưng không có nghĩa Nhà nước phải thực hiện toàn bộ. Cách tiếp cận phù hợp là "đi bằng hai chân": vừa phát huy hệ thống tổ chức trợ giúp pháp lý của Nhà nước, vừa khuyến khích mạnh mẽ sự tham gia của các tổ chức ngoài Nhà nước.
Đại biểu kỳ vọng hoạt động xã hội hóa trong lĩnh vực này sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ và thực chất hơn, qua đó huy động tối đa các nguồn lực xã hội, góp phần nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý cho người dân.
