Chiều ngày 11 tháng 4, Quốc hội đã tổ chức phiên thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội liên quan đến cơ chế phối hợp và chính sách đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả trong việc phòng ngừa và giải quyết các tranh chấp đầu tư quốc tế. Phiên thảo luận thu hút sự quan tâm của nhiều đại biểu, với các ý kiến đóng góp sâu sắc về tính cấp thiết và nội dung của nghị quyết.
Phòng ngừa là trọng tâm trong giải quyết tranh chấp
Tham gia góp ý, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Ngọc, đại diện đoàn Thành phố Đà Nẵng, đã bày tỏ sự đồng tình về tính cấp thiết của việc ban hành nghị quyết này. Ông Ngọc nhấn mạnh rằng, theo Tờ trình của Chính phủ, hiện đã có 32 vụ kiện tranh chấp đầu tư quốc tế đã được khởi kiện hoặc bị đe dọa khởi kiện, phản ánh một bức tranh khá phức tạp. Ông cho biết, việc khởi kiện có thể liên quan đến bất kỳ cơ quan nhà nước nào, và thông thường, nhà đầu tư nước ngoài sẽ gửi đơn khởi kiện đến các vị trí như Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao, và Bộ trưởng Bộ Tư pháp.
Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của công tác phòng ngừa. Ông nói: "Chúng ta không muốn phải giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế thì phải làm rất tốt công tác phòng ngừa. Kể cả, nếu làm tốt phòng ngừa nhưng một nhà đầu tư nào đó khởi kiện thì chắc chắn chúng ta cũng sẽ ở thế chủ động hơn." Ông cũng đề xuất rằng, mặc dù Bộ Tài chính là đầu mối phù hợp trong quản lý lĩnh vực đầu tư, công tác phòng ngừa không chỉ là trách nhiệm riêng của một cơ quan, mà cần được quán triệt thống nhất trong toàn bộ hệ thống.
Phân công trách nhiệm và cơ chế phối hợp
Về phân công cơ quan chủ trì, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc cho rằng, vấn đề này không ai muốn đảm nhận, do đó nên thống nhất theo nguyên tắc "cơ quan gây ra là cơ quan chịu trách nhiệm chủ trì". Ông cũng đề cập đến ba chủ thể quan trọng trong quá trình giải quyết tranh chấp: cơ quan chủ trì, đại diện pháp lý, và tổ công tác liên ngành, hiện đã được quy định trong các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ.
Đại biểu Trịnh Xuân An, đại diện đoàn Đồng Nai, đã đề xuất chuyển trạng thái từ "phòng ngừa, phòng thủ" sang "chủ động ứng phó" và bảo vệ lợi ích quốc gia. Ông cho rằng cơ chế không chỉ dừng ở việc xử lý khi bị kiện, mà cần cho phép Nhà nước chủ động khởi kiện hoặc phản tố trong các trường hợp cần thiết. Ngoài ra, ông cũng quan tâm đến việc bảo vệ các doanh nghiệp nhà nước đầu tư ra nước ngoài và đề nghị bổ sung cơ chế "hậu tranh chấp" để xử lý trách nhiệm và tài sản sau khi vụ việc kết thúc.
Giải trình từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp
Cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã giải trình về tính phù hợp của cơ chế phối hợp được đề xuất trong dự thảo nghị quyết. Ông Tùng cho biết, cơ chế này được thiết kế nhằm chuyển đổi căn bản từ tư duy "phòng thủ và đối phó" sang tâm thế "chủ động phòng ngừa và xử lý hậu quả" các tranh chấp đầu tư quốc tế.
Bộ trưởng nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh tăng cường hội nhập quốc tế, việc xem xét một cơ chế phải chủ động trong phòng ngừa để giảm thiểu nguy cơ rủi ro xảy ra tranh chấp. Ông nói: "Điều này đúng với tinh thần chuyển sang một tâm thế chủ động phòng ngừa, xử lý hiệu quả các tranh chấp đầu tư quốc tế." Dự thảo Nghị quyết có một chương riêng về phòng ngừa, bổ sung nhiều cơ chế phối hợp từ sớm và cơ chế chính sách để hoàn thiện pháp luật đầu tư.
Khắc phục khó khăn và hướng tới tương lai
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cũng đề cập đến việc khắc phục các khó khăn về bảo đảm nguồn lực, đặc biệt là chế độ chính sách đối với đội ngũ cán bộ tham gia công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp. Ông cho biết, dự thảo đề xuất thành lập Trung tâm phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế như một đơn vị chuyên trách để hỗ trợ pháp lý và kỹ thuật.
Về cơ chế phi tập trung, Bộ trưởng giải thích rằng đây là mô hình hỗn hợp phù hợp với thực tiễn hiện nay, trong đó cơ quan đại diện pháp lý của Chính phủ đóng vai trò đầu mối quản lý nhà nước. Ông nói: "Việc giao cho cơ quan chủ trì là cơ quan không thường trực, không chuyên trách và được xác định linh hoạt theo từng vụ việc cụ thể, cũng gắn với thực tiễn hiện nay chúng ta đang xử lý các tranh chấp này." Về lâu dài, Bộ trưởng cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu xây dựng đội ngũ "luật sư công" chuyên trách về giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.
