Tổng Bí thư Tô Lâm: Luật Thủ đô sửa đổi phải tháo gỡ điểm nghẽn, tăng quyền đi kèm kiểm soát
Chiều ngày 8 tháng 4, trong khuôn khổ chương trình kỳ họp thứ nhất, Quốc hội đã tiến hành thảo luận tại tổ về dự thảo luật Thủ đô sửa đổi. Phát biểu tại phiên thảo luận, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định đây không chỉ đơn thuần là việc hoàn thiện một đạo luật cụ thể, mà còn là bước đi có ý nghĩa chiến lược nhằm kiến tạo một mô hình thể chế phát triển mới cho thủ đô.
Ông nhấn mạnh Hà Nội với vị trí đặc biệt là trung tâm chính trị hành chính quốc gia, đồng thời là động lực phát triển của cả nước, cần có một thiết chế pháp lý đặc thù vượt trội. Tinh thần xuyên suốt phải được quán triệt là xây dựng luật Thủ đô trở thành công cụ pháp lý có tính dẫn dắt đủ mạnh để tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển, nhưng vẫn phải bảo đảm kỷ cương kỷ luật và tính thống nhất cao của hệ thống pháp luật vì lợi ích chung.
Yêu cầu tăng quyền phải đi đôi với kiểm soát chặt chẽ
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: "Yêu cầu đặt ra rất rõ là phải trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền triệt để hơn, nhưng đồng thời phải rõ trách nhiệm, giải trình rõ ràng hơn, cơ chế kiểm soát quyền lực phải chặt chẽ hơn. Giao quyền rồi nhưng phải có cơ chế kiểm soát chứ không buông lỏng, phải hiệu quả".
Thực tiễn cho thấy điểm nghẽn lớn của thủ đô hiện nay, đặc biệt trong các lĩnh vực như quy hoạch, hạ tầng, quản trị đô thị, phân cấp phân quyền, huy động nguồn lực... chưa được giải quyết căn bản. Vì thế, luật phải quy định để tháo gỡ được các điểm nghẽn này một cách hiệu quả và bền vững.
Vấn đề quy hoạch Hà Nội cần tầm nhìn dài hạn
Dẫn ra vấn đề quy hoạch, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhắc lại trong mấy nhiệm kỳ ông góp ý cho quy hoạch Hà Nội nhưng không được quan tâm, từ thời Chủ tịch Hà Nội là một kiến trúc sư (ông Nguyễn Thế Thảo). Theo ông, "quy hoạch phát triển làm sao phải có tầm nhìn, để toàn dân được biết rõ, hiện tại đường ngoằn nghèo như thế, 10 năm sau thế nào. Hoặc quy hoạch 100 năm thành thành phố phát triển thế nào, thậm chí phải đập đi xây lại".
Ông nhấn mạnh: "Quy hoạch phải có tính bền vững, không phải quy hoạch nhiệm kỳ 5 năm, ông này làm quy hoạch ông kia lên chủ tịch lại đảo lại. Để thấy Hà Nội 10 năm sau, 50 năm sau, 100 năm sau thế nào". Khi quy hoạch rõ ràng và minh bạch, người dân và doanh nghiệp sẽ vui vẻ ủng hộ và tham gia tích cực vào quá trình phát triển.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng chỉ ra thực trạng đáng lo ngại: "Tôi cảm giác hình như không có quy hoạch, một chỗ đất thì có mấy ông nói có dự án muốn xây nhà để bán, lại cấp đất, mà đường xá không ai lo. Tại sao thời xưa Pháp quy hoạch hay thế, phố cổ xây dựng không tắc đường, không ngập lụt, nhưng mình giờ xây dựng thế nào mà xây đến đâu tắc đường, ngập lụt đến đấy, vì không anh nào lo đường, không có hệ thống ngầm thoát nước, cứ xây nhà lên để bán".
Cần quy hoạch rõ ràng và liên kết vùng hiệu quả
Cho biết đây là vấn đề bức xúc từ lâu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề xuất cần quy hoạch rõ vùng lõi thế nào, đô thị vệ tinh ra sao, bao nhiêu khu mới hiện đại đầy đủ tiêu chuẩn bệnh viện, nhà văn hóa, trường học, sân vận động, vườn hoa. Đồng thời, cần xác định phương tiện di chuyển như tàu điện ngầm, đường sắt đô thị, phải kết nối từ các thành phố đó về trung tâm trong vòng 30 phút.
Có quy hoạch rõ thì "dân người ta thích, sẵn sàng từ bỏ gác xép phố cổ để ra bên ngoài. Nếu đi vào trung tâm trong vòng 30 phút thì người dân sẵn sàng vui vẻ rời khỏi nội đô".
Về liên kết vùng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh đây là yếu tố rất quan trọng, thủ đô không thể phát triển nếu tách rời vùng và ngược lại. Cần có cơ chế phối hợp thực chất giữa Hà Nội và các tỉnh về tài chính, quy hoạch như đường Vành đai 4, 5, sân bay... Ông nêu ví dụ: "Như Vành đai 4, 5 nằm ở đất các tỉnh khác, hay sân bay của thủ đô nhưng đặt ở tỉnh khác, nếu không liên kết phối hợp sẽ không làm được".
Chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển
Bên cạnh đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng nhấn mạnh, tư duy xây dựng luật cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển. Luật không chỉ quy định cấm hay hạn chế mà phải tạo không gian thể chế để thủ đô chủ động thiết kế, thử nghiệm và triển khai các chính sách đặc thù.
Luật chỉ nên quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc ổn định, còn những gì mang tính linh hoạt biến động nhanh thì giao cho Chính phủ, thậm chí giao cho chính quyền thành phố quy định để bảo đảm thích ứng với thực tiễn. Nếu đưa vào luật những việc cụ thể thì 1 năm sau đã khác rồi, lại phải sửa luật, sức bền của luật không được bao lâu.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu phải quy định rất rõ cơ chế phân cấp phân quyền phải rõ ràng, thực chất và có kiểm soát. Dự thảo luật thiết kế theo hướng phân quyền mạnh hơn cho thủ đô, điều này đúng nhưng phân quyền phải đi đôi với năng lực thực thi và nguồn lực tương ứng, tránh tình trạng giao quyền nhưng không đủ điều kiện thực hiện, rất rủi ro cho quản lý.
Cơ chế thí điểm và trách nhiệm cao hơn
Ông đề xuất cần có cơ chế thí điểm và thử nghiệm chính sách mới (sandbox). Hà Nội là nơi thử nghiệm những chính sách tốt để nhân rộng cả nước. Cơ chế này phải được thiết kế đầy đủ về điều kiện áp dụng, thời hạn, giám sát, đánh giá và xử lý rủi ro. Không thể để thí nghiệm trở thành kéo dài không kiểm soát, hoặc hợp thức hóa những bất cập trong quản lý.
Đồng thời phải có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung đi kèm với kiểm soát trách nhiệm rõ ràng, không được bị lợi dụng.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước kết luận: "Thủ đô được trao quyền cao hơn thì phải chịu trách nhiệm cao hơn; được cơ chế đặc thù thì phải tạo ra kết quả vượt trội; được thí điểm trước thì phải đi đầu về kỷ cương và hiệu quả. Việc xây dựng luật phải dứt khoát không nửa vời, nêu vấn đề ra để lưng chừng rất khó làm, phân quyền phải thực chất, giao quyền phải ràng buộc trách nhiệm, đã thí điểm phải kiểm soát rủi ro".
Hà Nội phải đi đầu nhưng không thể đứng ngoài hệ thống mà phải là hình mẫu về quản trị hiện đại, có giá trị lan tỏa cho cả nước, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững và toàn diện.
