Hệ thống phòng không Mỹ: Thành công đánh chặn nhưng khủng hoảng tên lửa
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông, hệ thống phòng không do Mỹ sản xuất đã chứng minh hiệu quả với tỷ lệ đánh chặn trên 90% trong các cuộc tấn công gần đây. Tuy nhiên, một vấn đề nghiêm trọng đang nổi lên: sự thiếu hụt tên lửa đánh chặn có thể làm suy yếu khả năng phòng thủ kéo dài của Mỹ và các đồng minh.
Chi phí chênh lệch: Bài toán kinh tế trong chiến tranh hiện đại
Theo thống kê, chỉ trong ba ngày đầu của chiến dịch tấn công vào Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Iran đã phóng 165 tên lửa đạn đạo, hai tên lửa hành trình và hơn 500 máy bay không người lái. Hệ thống phòng thủ của UAE đã đánh chặn hơn 92% mục tiêu, trong khi Qatar ghi nhận tỷ lệ lên tới 96%. Dù thành công về mặt quân sự, góc nhìn kinh tế lại tiết lộ một thực tế phức tạp.
Tổng chi phí Iran bỏ ra cho đợt tấn công này ước tính khoảng 177-360 triệu USD. Ngược lại, để đánh chặn những mục tiêu đó, UAE có thể phải chi từ 1,45-2,28 tỷ USD. Sự chênh lệch này đến từ giá thành vũ khí: một tên lửa đánh chặn Iron Dome của Israel có giá khoảng 50.000 USD, trong khi tên lửa David’s Sling và Arrow 3 có giá từ 1-4 triệu USD. Trong khi đó, tên lửa Iran như Fateh-110 và Zolfaghar chỉ tốn 110.000-150.000 USD.
Hệ thống phòng không Mỹ: Ưu điểm và điểm yếu
Hệ thống phòng không lục quân Mỹ hiện nay chủ yếu dựa vào ba lớp: Stinger tầm ngắn, Patriot tầm trung - cao và THAAD (Hệ thống phòng thủ khu vực tầm cao cuối). THAAD, được triển khai từ năm 2008, có khả năng đánh chặn tên lửa ở cự ly 200 km và tầm cao 150 km. Mỗi khẩu đội THAAD gồm 6 xe mang phóng với 8 đạn tên lửa mỗi xe, cùng radar và trung tâm chiến thuật.
Tuy nhiên, điểm yếu lớn của THAAD là số lượng đạn hạn chế và giá thành cao – mỗi quả tên lửa đánh chặn có giá khoảng 13 triệu USD. Trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran hồi tháng 6, binh sĩ Mỹ đã sử dụng hơn 150 tên lửa đánh chặn THAAD, tương đương gần 1/4 tổng số đạn mà Lầu Năm Góc đặt mua từ năm 2010 đến nay.
Khủng hoảng chuỗi cung ứng và áp lực từ chiến sự
Mỹ, Israel và các quốc gia Vùng Vịnh phần lớn phụ thuộc vào hệ thống phòng thủ do Mỹ sản xuất, dẫn đến chia sẻ một chuỗi cung ứng chung. Với tốc độ sản xuất hiện tại của Lockheed Martin là 100 quả tên lửa THAAD mỗi năm, việc thay thế số đạn tiêu hao trong chiến sự có thể kéo dài hơn một năm và ngốn tới 2 tỷ USD.
Không chỉ thiếu tên lửa, lực lượng phòng thủ của Mỹ còn đối mặt với "khủng hoảng chu kỳ luân phiên". Theo mô hình lý tưởng, cứ một hệ thống THAAD triển khai thì cần hai hệ thống dự phòng để bảo trì và huấn luyện. Thực tế, 5/7 hệ thống đang ở tuyến đầu, khiến các đơn vị không có thời gian nghỉ ngơi.
Giải pháp tạm thời và thách thức tương lai
Để ứng phó, Mỹ đã triển khai tổ hợp Patriot, đảm nhiệm phần lớn trách nhiệm bảo vệ bầu trời tại Trung Đông. Hệ thống Patriot đạt tỷ lệ đánh chặn trên 90% đối với UAV Shahed và một số tên lửa đạn đạo. Tuy nhiên, mỗi tên lửa đánh chặn PAC-3 có giá khoảng 4 triệu USD, trong khi UAV Shahed chỉ tốn 20.000 USD.
Áp lực từ các đợt tấn công dồn dập của Iran đang đẩy hệ thống phòng không Mỹ và đồng minh vào tình thế khó khăn. Nhiều chuyên gia cảnh báo nguy cơ cạn kiệt tên lửa đánh chặn, trong khi khả năng bổ sung kho dự trữ còn hạn chế. Thậm chí, có thông tin cho rằng Mỹ đã rút một số khẩu đội Patriot khỏi Hàn Quốc để điều động tới Saudi Arabia và UAE.
Trước tình hình này, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang cân nhắc viện dẫn Đạo luật Sản xuất Quốc phòng để buộc các nhà thầu tăng tốc sản xuất vũ khí. Ông Trump khẳng định kho vũ khí của Mỹ "gần như vô hạn", nhưng cũng thừa nhận năng lực dự trữ vũ khí công nghệ cao chưa đạt mong muốn.
Nhìn chung, hệ thống phòng không Mỹ dù hiệu quả cao trong đánh chặn ngắn hạn, nhưng đang phải đối mặt với thách thức lớn về nguồn cung tên lửa và khả năng duy trì chiến đấu kéo dài, đặt ra câu hỏi về tính bền vững trong các cuộc xung đột tương lai.
