Học thuyết 'phòng thủ khảm' - Vũ khí bí mật giúp Iran chiến đấu bền bỉ
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông, Iran đã tiết lộ chiến lược quân sự độc đáo cho phép nước này duy trì khả năng chiến đấu hiệu quả ngay cả khi đối mặt với những tổn thất nghiêm trọng về lãnh đạo và cơ sở hạ tầng. Học thuyết này, được gọi là "phòng thủ khảm phi tập trung", đã được phát triển qua hai thập niên nghiên cứu các cuộc chiến của Mỹ và hiện đang định hình cách Tehran ứng phó với các mối đe dọa từ bên ngoài.
Bản chất của 'phòng thủ khảm'
Khái niệm "phòng thủ khảm" (mosaic defense) do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) phát triển, lấy cảm hứng từ hình ảnh những mảnh ghép nhỏ hợp thành bức tranh lớn. Trong bối cảnh quân sự, đây là mô hình phòng thủ gồm nhiều đơn vị nhỏ, phân tán và bán độc lập trên khắp lãnh thổ. Mỗi đơn vị có khả năng tiếp tục chiến đấu ngay cả khi hệ thống chỉ huy trung tâm hoặc các đơn vị khác bị phá hủy.
Chiến lược gia Hassan Abbasi và cựu lãnh đạo IRGC Mohammad Ali Jafari là những nhân vật then chốt trong việc phát triển và triển khai học thuyết này. Họ đã biến tư duy về phòng thủ phi tập trung, chỉ huy địa phương và khả năng phục hồi phân tán thành cốt lõi trong cấu trúc của IRGC và các lực lượng liên quan.
Tại sao Iran chọn mô hình này?
Sự chuyển hướng của Iran sang "phòng thủ khảm" bắt nguồn từ những bài học sau các biến động chính trị ở Afghanistan năm 2001 và Iraq năm 2003. Tehran nhận thấy các nhà nước tập trung quyền lực dễ bị áp đảo trước sức mạnh quân sự vượt trội của Mỹ. Thay vì đối đầu trực diện, Iran tìm cách phá vỡ ưu thế của đối phương bằng cách kéo dài xung đột và tăng chi phí duy trì giao tranh.
Học thuyết này phân công vai trò cụ thể cho từng thể chế:
- Quân đội chính quy (Artesh): Đảm nhiệm tuyến phòng thủ ban đầu, sử dụng các đơn vị thiết giáp, cơ giới và bộ binh để làm chậm bước tiến của địch.
- IRGC và lực lượng Basij: Tham gia vào giai đoạn chiến tranh tiêu hao thông qua các hoạt động phục kích, kháng cự và phá vỡ tuyến tiếp tế.
- Lực lượng hải quân: Chặn đối phương tiếp cận Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz, đe dọa khả năng di chuyển tự do.
- Lực lượng tên lửa: Thực hiện các cuộc tấn công sâu vào lãnh thổ đối phương, gây tổn thất cho cơ sở hạ tầng và mục tiêu quân sự.
Thời gian trở thành vũ khí chiến lược
Một khía cạnh quan trọng của học thuyết này là yếu tố kinh tế. Iran tập trung vào việc sản xuất vũ khí giá rẻ với số lượng lớn, như máy bay không người lái Shahed, trong khi đối phương phải chi phí cao hơn nhiều cho hệ thống phòng thủ và đánh chặn. Sự bất đối xứng này biến thời gian thành vũ khí chiến lược, buộc đối phương phải gánh chịu gánh nặng chi phí ngày càng tăng nếu leo thang xung đột.
Hệ thống 'người kế nhiệm thứ tư'
Để củng cố khả năng phục hồi, Iran đã xây dựng hệ thống "người kế nhiệm thứ tư", theo đó mỗi chức vụ quân sự và dân sự quan trọng đều có nhiều ứng viên dự phòng. Ngay cả khi nhà lãnh đạo cấp cao bị ám sát, mất tích hay cô lập, người thay thế thứ hai, thứ ba hoặc thứ tư đã sẵn sàng đảm nhận vai trò. Cơ chế này đảm bảo nhà nước vẫn hoạt động bình thường sau những cú sốc nghiêm trọng, phản ánh cùng logic với "phòng thủ khảm" - không cho phép hệ thống phụ thuộc vào bất kỳ nút đơn lẻ nào.
Ý nghĩa trong bối cảnh hiện tại
Học thuyết "phòng thủ khảm" của Iran đối lập trực tiếp với các chiến lược tấn công chớp nhoáng và nhắm mục tiêu chính xác mà Mỹ và Israel thường áp dụng. Trong khi các đối thủ tập trung vào việc phá hủy trung tâm chỉ huy và loại bỏ lãnh đạo cấp cao để gây tê liệt hệ thống, Iran được thiết kế để tiếp tục hoạt động ngay cả trong những tình huống đó.
Học thuyết này không chỉ là chiến thuật quân sự mà còn phản ánh triết lý về sự sinh tồn, thừa nhận rằng kẻ thù có thể có ưu thế về công nghệ và hỏa lực, nhưng cuộc chiến có thể được kéo dài đủ để gây tổn thất không thể chấp nhận được cho bất kỳ nỗ lực tìm kiếm chiến thắng nhanh chóng nào.
