Đại lễ Phật đản là dịp để tăng ni, phật tử tưởng nhớ ngày Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đản sinh, đồng thời lan tỏa những giá trị sống tốt đẹp như từ bi, yêu thương và hướng thiện. Trong những ngày này, nhiều người tìm về chùa để thắp hương, nghe pháp, tham gia nghi thức tắm Phật với mong muốn tìm sự bình an, nhắc nhở bản thân sống chậm lại, buông bỏ điều chưa tốt và hướng tới những điều thiện lành. Tuy nhiên, tắm Phật sao cho đúng thì không phải ai cũng biết. Hòa thượng Thích Lệ Trang, Phó chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Nghi lễ Trung ương, Trưởng ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP.HCM đã chia sẻ về nghi thức này với mong muốn giúp mọi người có chính kiến về truyền thống cũng như ý nghĩa thiết thực trong việc vận dụng Phật pháp vào đời sống hằng ngày.
Chuẩn bị cho lễ tắm Phật tại nhà
Hòa thượng Thích Lệ Trang cho biết, để chuẩn bị cho buổi lễ, chúng ta có thể chọn thỉnh một tôn tượng nào mà mình cảm thấy trang nghiêm và cân đối với không gian nhà. Sau khi rước tôn tượng lên bàn thờ tam bảo ở nhà, chúng ta chuẩn bị trang nghiêm hương, hoa, đèn, sau đó bố trí thêm một cái chậu nước nhỏ tùy theo kích cỡ của tôn tượng. Nước dùng để tắm Phật phải là nước sạch, tinh khiết, có thể ướp thêm hoa thơm cho thanh tịnh.
Các bước thực hiện nghi thức tắm Phật
Bước 1: Dâng hương và đảnh lễ
Đầu tiên là phần dâng hương. Về bài kệ dâng hương, tại tư gia, các gia đình có thể sử dụng bài kệ nào mình thường dùng và đã thuộc lòng, không bắt buộc phải theo khuôn mẫu. Sau khi dâng hương xong, chúng ta tiến hành đảnh lễ danh hiệu của Đức Phật qua các sự kiện đản sanh, thành đạo, Niết bàn.
Bước 2: Rước tượng và tụng kệ tắm Phật
Sau khi đảnh lễ xong, chúng ta cung rước tôn tượng thái tử từ bàn thờ tam bảo xuống nơi chậu tắm đã chuẩn bị. Trong khi rước tượng, mọi người cùng đọc vang bài kệ tắm Phật: "Hôm nay được tắm cho Như Lai, Trí tuệ quang minh công đức lớn, Chúng sinh ba cõi đang chìm đắm, Được thấy trần gian hiện pháp thân. Nam mô Bổn sư Thích Ca Mâu Ni Phật". Bài kệ này có thể lặp lại nhiều lần nếu việc tắm Phật chưa xong. Khi tụng, mọi người có thể tụng theo nhịp mõ hoặc khánh; nếu không có pháp khí thì chỉ cần ngâm tụng nhẹ nhàng, trang nghiêm. Có thể cử một người trong gia đình đứng ra ngâm vang bài kệ để làm đề tài quán niệm.
Bước 3: Động tác tắm Phật và ba đề tài quán niệm
Khi bắt tay vào dội nước tắm Phật, phật tử cần lưu ý: nếu mặc áo tay dài thì một tay vịn đỡ tay áo, tay còn lại cầm gáo tắm Phật, hai tay phải thật cung kính, dội nước nhẹ nhàng, không lăng xăng, mất chánh niệm. Nên nhường cho các em nhỏ và người lớn tuổi tắm trước, không chen lấn. Mỗi gáo nước dội lên tượng Phật đều mang ý nghĩa quán niệm sâu sắc:
- Gáo nước thứ nhất: Xối từ trên vai bên trái của Đức Phật và quán niệm: "Nguyện bỏ mọi điều ác."
- Gáo nước thứ hai: Xối trên cánh tay bên phải của Đức Phật và quán niệm: "Nguyện làm những việc lành."
- Gáo nước thứ ba: Xối trên đôi bàn chân của Đức Phật và quán niệm: "Nguyện độ tất cả chúng sanh."
Theo Hòa thượng Thích Lệ Trang, nghi thức tắm Phật không chỉ là nghi lễ mà còn là dịp để mỗi người lắng lại, quán chiếu chính mình. Hình ảnh thái tử Tất Đạt Đa sơ sinh nhắc nhở hướng đến đời sống an vui, buông bỏ khổ đau, nuôi dưỡng thiện lành và sẻ chia yêu thương.
Bước 4: Tụng sám khánh đản và hồi hướng
Sau khi tắm Phật, chúng ta tụng sám khánh đản và thực hiện hồi hướng công đức.
Những lưu ý khi tắm Phật tại nhà
Hòa thượng Thích Lệ Trang cho biết, nghi thức tắm Phật tại nhà không cần quá cầu kỳ hay kéo dài như ở chùa. Điều quan trọng nhất là sự thành tâm và chánh niệm trong từng động tác, lời kinh. Chính sự chân thành đó sẽ giúp mỗi người khơi dậy những điều tốt đẹp trong tâm, đồng thời cảm nhận rõ hơn giá trị của đạo Phật trong cuộc sống.
Bài học từ hình ảnh thái tử đản sinh
Qua hình ảnh thái tử Tất Đạt Đa, Hòa thượng Thích Lệ Trang cho rằng mỗi người có thể rút ra nhiều bài học ý nghĩa. Trước hết là bài học về giáo dục con người: hình ảnh hài nhi chào đời nhắc nhở về sự quý giá của con người và vai trò của việc chăm sóc, nuôi dạy con trẻ bằng tình thương. Thứ hai là bài học về sự an lạc: nụ cười bình yên của thái tử nhắc nhở học cách sống an hòa, giữ tâm thanh thản giữa áp lực. Cuối cùng là thông điệp sống hài hòa với thiên nhiên: cuộc đời Đức Phật gắn liền với cây xanh, núi rừng, nhắc nhở bảo vệ môi trường xanh sạch đẹp.
Hòa thượng nhấn mạnh, ý nghĩa của đại lễ Phật đản không chỉ nằm trong vài ngày lễ mà quan trọng hơn là cách mỗi người sống mỗi ngày. Nếu biết sống tỉnh thức, hướng suy nghĩ, lời nói và hành động đến điều thiện lành, con người sẽ cảm nhận được tinh thần Phật pháp hiện diện trong từng hơi thở.
Sau lễ, nếu gia đình có không gian thoáng rộng, có thể rước tôn tượng thái tử phụng thờ chung trên bàn tam bảo. Nếu bàn thờ nhỏ, phật tử có thể lau chùi sạch sẽ, cất tượng vào vị trí trang nghiêm để năm sau lại rước ra làm lễ tiếp.
