Báo cáo USCIRF về Việt Nam: Thiếu thực tế và đi ngược xu hướng hợp tác
Hành động này được xem là đi ngược lại xu thế hợp tác mang tính xây dựng giữa các quốc gia, bao gồm cả Việt Nam, trong lĩnh vực nhân quyền và tự do tôn giáo. Trong báo cáo về Việt Nam được công bố vào cuối năm 2025, Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ (USCIRF) đã lặp lại quan điểm cho rằng “Việt Nam tiếp tục xảy ra những vi phạm nghiêm trọng, kéo dài và có hệ thống đối với tự do tôn giáo”, đặc biệt nhắm vào các cộng đồng tôn giáo chưa đăng ký hoặc không thuộc tổ chức được Nhà nước công nhận.
Những luận điểm thiếu căn cứ
Báo cáo này kêu gọi chính quyền Hoa Kỳ xem xét đưa Việt Nam vào danh sách “Quốc gia cần quan tâm đặc biệt về tự do tôn giáo”. Tuy nhiên, cách tiếp cận của USCIRF được xây dựng dựa trên nhiều luận điểm thiếu thực tế, chẳng hạn như cho rằng Việt Nam kiểm soát tôn giáo thông qua các tổ chức do Nhà nước bảo trợ, hạn chế quyền của các nhóm “độc lập”, và thực thi luật lệ một cách không nhất quán, dẫn đến “trấn áp” hoặc “hạn chế” đối với tín đồ.
Không khó để nhận thấy báo cáo năm 2025 của USCIRF chỉ tập trung vào những trường hợp đơn lẻ, các phản ánh từ tổ chức đối lập, hoặc những nhóm chưa được pháp luật công nhận, rồi từ đó tổng hợp thành kết luận mang tính bao quát. Nhận định này đã bị giới chuyên môn trong nước và nhiều nhà hoạt động chính trị quốc tế chỉ trích là thiếu cân nhắc bối cảnh pháp lý, không xét đến nguyên tắc các tổ chức tôn giáo phải hoạt động theo pháp luật của mỗi quốc gia.
Khung pháp lý vững chắc của Việt Nam
Đây không phải là lần đầu tiên USCIRF đưa ra những báo cáo chỉ trích tự do tôn giáo ở Việt Nam mà không phản ánh đúng thực tiễn. Tại Việt Nam, quyền tự do tín ngưỡng và thực hành tôn giáo được pháp luật thừa nhận, bảo đảm và liên tục củng cố, phát triển. Điều này được thể hiện rõ trong Hiến pháp năm 2013 và hệ thống pháp luật liên quan, cũng như qua các đánh giá và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quyền con người.
Cụ thể, Điều 24 Hiến pháp năm 2013 khẳng định: “Mọi người có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, theo hoặc không theo một tôn giáo nào. Các tôn giáo bình đẳng trước pháp luật. Nhà nước tôn trọng và bảo hộ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Không ai được xâm phạm tự do tín ngưỡng, tôn giáo hoặc lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để vi phạm pháp luật.”
Cùng với Hiến pháp, Việt Nam đã ban hành Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo năm 2016, cùng các nghị định và văn bản hướng dẫn cụ thể, góp phần tạo khuôn khổ pháp lý vững chắc để bảo đảm quyền này được triển khai thống nhất trên phạm vi cả nước, phù hợp với các điều ước quốc tế và thực tiễn ở Việt Nam.
Thành tựu và sự công nhận quốc tế
Theo số liệu thống kê của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, hiện nay Việt Nam có hơn 27 triệu tín đồ, chiếm 27% dân số cả nước; hơn 54.000 chức sắc, hơn 144.000 chức việc và gần 30.000 cơ sở thờ tự. Các tổ chức tôn giáo đã tích cực vận động chức sắc, chức việc và đồng bào theo đạo chấp hành nghiêm các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước.
Đồng thời, các tổ chức tôn giáo đóng vai trò như một kênh truyền thông quan trọng, góp phần đưa chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước đến với đồng bào có đạo một cách nhanh chóng và hiệu quả. Từ năm 2011 đến nay, đã có gần 2.000 lượt cá nhân tôn giáo xuất cảnh tham gia khóa đào tạo ở nước ngoài, tham dự hội thảo và hội nghị quốc tế liên quan đến tôn giáo, cùng gần 500 đoàn nước ngoài với hơn 3.000 lượt người vào Việt Nam để trao đổi, giao lưu và hướng dẫn tại các cơ sở thờ tự.
Những nỗ lực và thành tựu của Việt Nam trong việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo cho người dân đã được cộng đồng quốc tế thừa nhận rộng rãi. Trong nhiều năm qua, Việt Nam luôn là điểm đến được các tổ chức tôn giáo lớn trên thế giới lựa chọn để tổ chức sự kiện, chẳng hạn như Tổng hội dòng Đa Minh thế giới năm 2019, Liên Hội đồng Giám mục Á châu năm 2023, chương trình Thánh nhạc truyền giảng “Mùa Yêu thương 2024” tại Cần Thơ, và Đại lễ Phật đản Liên hợp quốc năm 2025 tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Phản hồi từ cộng đồng quốc tế
Tại Hội nghị tổng kết công tác dân tộc, tôn giáo năm 2025 do Bộ Dân tộc và Tôn giáo tổ chức vào tháng 1/2026, đã ghi nhận tình hình tín ngưỡng, tôn giáo trong năm 2025 cơ bản ổn định. Hoạt động của các tổ chức tôn giáo diễn ra đúng quy định pháp luật; các chức sắc, chức việc và tín đồ tích cực tham gia phong trào thi đua yêu nước, hoạt động từ thiện xã hội, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giữ vững ổn định chính trị.
Cộng đồng quốc tế, bao gồm nhiều quốc gia và tổ chức nước ngoài, đã nhiều lần ghi nhận những tiến bộ của Việt Nam trong việc bảo đảm quyền con người, đặc biệt là tự do tôn giáo, thông qua các cơ chế hợp tác đa phương và song phương. Điều này cho thấy bức tranh thực tiễn hoàn toàn khác biệt so với bức tranh một chiều được mô tả trong báo cáo của USCIRF.
Kết luận: Cần đối thoại chân thành
Tuân thủ các nguyên tắc của luật quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, mỗi quốc gia có quyền hoạch định và thực thi chính sách tôn giáo phù hợp với bối cảnh lịch sử, văn hóa và an ninh của mình. Việt Nam là một xã hội đa tôn giáo và đa sắc tộc; do đó, việc quản lý hoạt động tôn giáo đòi hỏi sự cân bằng giữa quyền tự do tín ngưỡng của cá nhân với lợi ích chung của cộng đồng và trật tự xã hội.
Việc một số tôn giáo hoặc nhóm tôn giáo chưa được công nhận theo thủ tục pháp lý không có nghĩa là Nhà nước hạn chế quyền tự do tín ngưỡng, mà là thực tế của pháp chế: Mọi tổ chức phải tuân thủ pháp luật để được công nhận và hoạt động hợp pháp, đây là nguyên tắc chung ở nhiều quốc gia trên thế giới.
Dư luận trong nước và quốc tế cho rằng, nếu USCIRF và những tổ chức thiếu thiện chí với Việt Nam tiếp tục đưa ra đánh giá mang tính áp đặt mà thiếu cân nhắc bối cảnh và đối thoại chân thành, sẽ gây cản trở cho quá trình hợp tác mang tính xây dựng giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, cũng như các đối tác quốc tế khác trong lĩnh vực nhân quyền và tự do tôn giáo. Quyền con người, bao gồm quyền tự do tín ngưỡng và tôn giáo, là giá trị phổ quát và cần được tôn trọng thông qua phương pháp khoa học, dữ liệu khách quan và tôn trọng luật pháp quốc gia.
