Đến năm 2050, thế giới sẽ có khoảng 2,1 tỷ người từ 60 tuổi trở lên, chiếm hơn 20% tổng dân số toàn cầu. Trong bối cảnh đó, trí tuệ nhân tạo (AI) đang nổi lên như một công cụ quan trọng giúp giải quyết cuộc khủng hoảng chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.
AI hỗ trợ theo dõi sức khỏe chủ động
Mỗi sáng, cụ Nguyễn Thị Na, 80 tuổi, ở phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ, đều bắt đầu ngày mới bằng việc kiểm tra sức khỏe. Chiếc máy đo huyết áp điện tử cụ sử dụng không chỉ hiển thị các chỉ số mà còn có khả năng phân tích kết quả, cảnh báo khi huyết áp tăng bất thường và lưu lại dữ liệu để theo dõi lâu dài. Nếu phát hiện dấu hiệu đáng lo ngại, hệ thống sẽ khuyến nghị người dùng liên hệ với bác sĩ hoặc người thân.
Cụ Na chia sẻ: "Ngày trước mỗi lần thấy người hơi mệt hay huyết áp lên xuống thất thường là tôi lại phải gọi điện hỏi con. Nhiều khi các con đang đi làm, mình cũng ngại làm phiền". Điều khiến cụ cảm thấy tiện lợi nhất là khả năng theo dõi sức khỏe chủ động ngay tại nhà mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào người thân. "Từ khi có chiếc máy này, tôi có thể kiểm tra bất cứ lúc nào. Máy còn giải thích các chỉ số và nhắc khi cần theo dõi thêm nên tôi yên tâm hơn rất nhiều", cụ vui vẻ nói.
Không chỉ giúp cụ Na chủ động theo dõi sức khỏe, thiết bị còn hỗ trợ lưu trữ dữ liệu theo thời gian, giúp cụ dễ dàng chia sẻ kết quả với bác sĩ trong các lần tái khám định kỳ. Thay vì phải ghi chép thủ công hay chờ con cháu về hỗ trợ, cụ có thể tự nắm bắt tình trạng sức khỏe của mình chỉ với vài thao tác đơn giản.
Thay đổi từ 'chữa bệnh' sang 'theo dõi sức khỏe 24/7'
Trong nhiều thập kỷ, chăm sóc sức khỏe chủ yếu diễn ra khi người bệnh có triệu chứng và tìm đến cơ sở y tế. AI đang góp phần thay đổi cách tiếp cận đó. Nhiều thiết bị y tế cá nhân đã được tích hợp thuật toán thông minh để hỗ trợ theo dõi sức khỏe liên tục. Máy đo huyết áp có thể ghi nhớ lịch sử đo trong nhiều tháng, phát hiện xu hướng tăng hoặc giảm bất thường. Đồng hồ thông minh có khả năng theo dõi nhịp tim, nồng độ oxy trong máu, chất lượng giấc ngủ và cảnh báo khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
AI đóng vai trò phân tích lượng dữ liệu thu thập mỗi ngày để nhận diện những thay đổi mà người dùng khó nhận ra. Thay vì chỉ nhìn vào một lần đo đơn lẻ, hệ thống có thể đánh giá xu hướng sức khỏe trong thời gian dài và đưa ra cảnh báo sớm. Nếu trước đây một cơn rối loạn nhịp tim chỉ được phát hiện khi người bệnh đến bệnh viện, thì hiện nay một số thiết bị đeo thông minh đã có thể ghi nhận dấu hiệu bất thường ngay trong sinh hoạt hằng ngày và khuyến nghị người dùng đi kiểm tra chuyên sâu.
AI chống lại sự cô đơn
Một trong những thách thức lớn nhất của tuổi già không chỉ là bệnh tật mà còn là sự cô đơn. Khi con cái trưởng thành, gia đình thu nhỏ lại và các mối quan hệ xã hội thưa vắng, nhiều người cao tuổi đối mặt với cảm giác bị tách khỏi cộng đồng. AI đang tìm thấy vai trò mới trong việc kết nối tinh thần. Các thiết bị loa thông minh có thể đọc tin tức, phát nhạc, kể chuyện, nhắc lịch sinh hoạt hoặc hỗ trợ gọi điện cho người thân bằng giọng nói. Với người cao tuổi gặp khó khăn trong việc sử dụng điện thoại thông minh, những tính năng đơn giản này giúp việc kết nối trở nên dễ dàng hơn.
Tất nhiên, AI không thể thay thế hoàn toàn tình cảm gia đình hay mối quan hệ giữa người với người. Tuy nhiên, công nghệ có thể giúp lấp đầy những khoảng trống tạm thời, đặc biệt đối với người cao tuổi sống một mình. Việc duy trì kết nối xã hội là yếu tố quan trọng giúp nâng cao chất lượng sống và giảm nguy cơ suy giảm chức năng nhận thức. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xem việc tạo môi trường hỗ trợ người cao tuổi duy trì khả năng tham gia xã hội là một trong những mục tiêu trọng tâm của Thập kỷ Già hóa Khỏe mạnh giai đoạn 2021–2030.
Giới hạn của AI
Dù đầy hứa hẹn, AI không phải là giải pháp toàn diện cho bài toán già hóa dân số. Khoảng cách số vẫn là rào cản đáng kể. Nhiều người cao tuổi gặp khó khăn khi tiếp cận điện thoại thông minh hoặc các thiết bị công nghệ mới. Những thay đổi về thị lực, trí nhớ và khả năng vận động khiến việc sử dụng công nghệ đôi khi trở thành thách thức. Thiết bị có giao diện phức tạp hoặc quá nhiều chức năng có thể khiến người dùng nản lòng và từ bỏ. Đồng thời, các câu hỏi về quyền riêng tư dữ liệu, tính chính xác của thuật toán và nguy cơ phụ thuộc quá mức vào công nghệ cũng được đặt ra.
AI có thể hỗ trợ bác sĩ, điều dưỡng và gia đình, nhưng chưa thể thay thế hoàn toàn sự quan tâm, chăm sóc và thấu hiểu của con người. WHO nhận định rằng già hóa dân số là một trong những biến đổi xã hội lớn nhất của thế kỷ XXI. Để thích ứng, các quốc gia cần xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ người cao tuổi sống khỏe mạnh, độc lập và có phẩm giá lâu hơn. Trong bức tranh đó, AI nhiều khả năng sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng.
Có thể trong tương lai không xa, những thiết bị quen thuộc như máy đo huyết áp, đồng hồ đeo tay, cảm biến trong nhà hay thiết bị hỗ trợ vận động sẽ trở nên thông minh hơn, có khả năng theo dõi sức khỏe liên tục và đưa ra cảnh báo sớm. Nhưng giá trị lớn nhất của AI có lẽ không nằm ở thuật toán phức tạp hay mô hình dữ liệu khổng lồ, mà nằm ở khả năng giúp con người sống độc lập hơn, an toàn hơn và bớt phụ thuộc hơn khi bước vào những năm tháng cuối đời. Mục tiêu cuối cùng của công nghệ không phải là tạo ra những cỗ máy thông minh hơn con người, mà là giúp con người có một cuộc sống tốt đẹp hơn ở mọi độ tuổi.
