Bong bóng AI đối mặt nguy cơ vỡ tung: 9.000 tỷ USD đổ vào nhưng 95% dự án thất bại
Giống như các cơn sốt đầu tư trong quá khứ từ đường sắt, ô tô, viễn thông đến bất động sản Trung Quốc, ngành trí tuệ nhân tạo (AI) hiện đang đứng trước nguy cơ bong bóng có thể vỡ tung. Hàng nghìn tỷ USD đang được đổ vào các trung tâm dữ liệu - nơi vận hành dịch vụ AI - nhưng liệu điều này có phá vỡ quy luật "bùng nổ rồi suy thoái"?
Dòng vốn khổng lồ và những rủi ro tiềm ẩn
Theo ước tính, các gã khổng lồ công nghệ như Meta, Alphabet, Microsoft, Amazon và Oracle có thể chi tới 4.000 tỷ USD vốn đầu tư trong 5 năm tới, phần lớn dành cho xây dựng trung tâm dữ liệu. Khi kết hợp với các dự báo khác, tổng đầu tư vào hạ tầng AI có thể lên tới 9.000 tỷ USD vào năm 2030. Con số này tương đương tổng đầu tư vào bất động sản nhà ở của Trung Quốc giai đoạn 2016–2021, trước khi thị trường này lao dốc.
Tuy nhiên, rủi ro đang hiện hữu rõ ràng. Một báo cáo từ MIT chỉ ra rằng khoảng 95% dự án AI trong doanh nghiệp hiện nay thất bại. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về tính bền vững của làn sóng đầu tư khổng lồ này.
Áp lực lợi nhuận và mô hình kinh doanh mơ hồ
Với khoản đầu tư 9.000 tỷ USD, các công ty cần tạo ra lợi nhuận hàng năm ít nhất 900 tỷ USD để đạt mức sinh lời tối thiểu 10%. Điều này đòi hỏi doanh thu lên tới 2.700 tỷ USD, gần tương đương tổng chi tiêu cho phần mềm của Mỹ trong một năm.
Tuy nhiên, mô hình kinh doanh AI vẫn còn nhiều mơ hồ. Trong khi Microsoft kết hợp bán sản phẩm AI và cho thuê hạ tầng, Google và Amazon chủ yếu tập trung vào cho thuê, còn Meta sử dụng toàn bộ trung tâm dữ liệu cho nhu cầu nội bộ. Sự thiếu rõ ràng này khiến nhà đầu tư dao động, thể hiện qua biến động cổ phiếu của các công ty dù kết quả kinh doanh có thể vượt kỳ vọng.
Những cảnh báo từ chuyên gia và tình hình thực tế
Dario Amodei, đồng sáng lập Anthropic, cảnh báo rằng nếu thực tế đi chệch khỏi kỳ vọng hiện nay, những "tay chơi lớn" có thể đối mặt nguy cơ phá sản vì đã "all-in" chi tiêu vốn. Mark Zuckerberg cũng thừa nhận ông đang đầu tư dựa trên "kịch bản lạc quan nhất".
OpenAI từng có tham vọng xây dựng tới 250 gigawatt công suất trung tâm dữ liệu với chi phí có thể vượt 10.000 tỷ USD, nhưng đã điều chỉnh kế hoạch giảm đáng kể. Công ty này cũng dừng phát triển Sora - công cụ tạo video tiêu tốn nhiều năng lượng - chỉ vài tháng sau khi ra mắt, cho thấy kỷ luật tài chính đang được siết chặt.
Sự khác biệt của Apple và triển vọng tương lai
Trong khi các đối thủ đua nhau xây dựng hạ tầng, Apple gần như đứng ngoài cuộc chơi. Với mỗi 1 USD tài sản cố định, Apple tạo ra hơn 8 USD doanh thu, trong khi con số này chỉ là 2 USD với Amazon và hơn 1 USD với Meta. Quyết định không tham gia mạnh vào xây dựng mô hình AI từ đầu có thể là bước đi thiên tài hoặc sai lầm chí mạng của CEO Tim Cook.
Dù vậy, các ông lớn công nghệ hiện nay có lợi thế hơn so với các công ty trong cơn sốt đầu tư trước đây nhờ dòng tiền nội bộ mạnh mẽ và các mảng kinh doanh cốt lõi vững chắc. Ngay cả khi không thu hồi đủ vốn từ đầu tư AI, họ vẫn có thể "sống sót để kể lại câu chuyện".
Tuy nhiên, với tỷ lệ thất bại dự án AI lên tới 95% và nhu cầu có thể không theo kịp nguồn cung, nguy cơ bong bóng vỡ vẫn là mối đe dọa thực sự đối với toàn ngành công nghệ.
