Trong một động thái hiếm thấy, các lãnh đạo hàng đầu trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) đã cùng lên tiếng cảnh báo về một rủi ro nghiêm trọng của kỷ nguyên AI: khả năng công nghệ này làm suy giảm những rào cản tri thức vốn ngăn chặn các tác nhân xấu tiếp cận và phát triển vũ khí sinh học.
Bức thư công khai gửi Quốc hội Mỹ có chữ ký của CEO OpenAI Sam Altman, CEO Google DeepMind Demis Hassabis, CEO Anthropic Dario Amodei và CEO Microsoft AI Mustafa Suleyman. Họ kêu gọi ban hành quy định mới nhằm tăng cường giám sát hoạt động mua bán DNA và RNA tổng hợp, yêu cầu các công ty cung cấp vật liệu di truyền phải sàng lọc khách hàng và đơn đặt hàng để ngăn chặn sử dụng vào mục đích gây hại.
Bức thư thừa nhận tốc độ phát triển AI có thể dẫn đến thay đổi bước ngoặt đối với an ninh sinh học toàn cầu. Các CEO viết: "Có khả năng thực sự rằng những rào cản tri thức vốn ngăn chặn tác nhân xấu tiếp cận vũ khí sinh học sẽ bị suy giảm đáng kể".
Công nghệ tổng hợp gen và rủi ro
DNA tổng hợp không phải mới; nhà khoa học Arthur Kornberg đã tổng hợp thành công DNA từ những năm 1950. Ngày nay, hàng chục công ty trên thế giới vận hành hệ thống tổng hợp gen thương mại, "in" trình tự di truyền theo yêu cầu. Tuy nhiên, không phải đơn vị nào cũng xác minh khách hàng hoặc kiểm tra trình tự gen đặt mua, tạo khoảng trống an ninh.
Năm 2017, các nhà nghiên cứu Canada đã tái tạo virus đậu ngựa đã tuyệt chủng bằng DNA đặt mua qua bưu điện trị giá 100.000 USD. Các nhà phê bình lo ngại phương pháp tương tự có thể tái tạo virus đậu mùa nguy hiểm hơn. Chi phí tổng hợp gen giảm mạnh càng khiến công nghệ dễ tiếp cận.
AI trở thành chất xúc tác
AI, đặc biệt là mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), có thể đẩy nhanh rủi ro. Dù tạo virus hoàn chỉnh vẫn cần kiến thức chuyên môn, AI hỗ trợ phân tích thông tin, đề xuất phương án và rút ngắn quá trình nghiên cứu. Hậu quả khủng bố sinh học có thể vô cùng nghiêm trọng, từ thương vong lớn đến hoảng loạn xã hội và tổn thất kinh tế.
Ông David Relman, chuyên gia an ninh sinh học tại Đại học Stanford, cho rằng AI có thể giúp người dùng né tránh các lớp kiểm soát. Ông nói: "Các công cụ AI cho phép người dùng nhanh chóng xác định nơi đặt mua trình tự không bị sàng lọc. Nếu được nhắc phù hợp, chúng cũng chỉ cách thay đổi đơn hàng để qua mặt kiểm tra".
Phản ứng từ ngành tổng hợp gen
Bức thư còn có sự tham gia của các công ty tổng hợp gen như Twist Bioscience và Ansa Biotechnologies, thành viên International Gene Synthesis Consortium (IGSC) từ năm 2009. Nhiều công ty dùng phần mềm kiểm tra đơn hàng, phát hiện trình tự đáng lo ngại. Ông James Diggans, Phó Chủ tịch Twist Bioscience, nhấn mạnh: "Sở hữu công nghệ tổng hợp DNA đi kèm trách nhiệm bảo đảm hiểu rõ tạo ra thứ gì và cho ai".
Tuy nhiên, hệ thống sàng lọc vẫn hạn chế. Năm ngoái, nghiên cứu của Microsoft cho thấy AI thiết kế protein có thể tạo trình tự nguy hiểm vượt qua kiểm tra. Các mô hình AI đề xuất protein mới tương tự protein nguy hiểm nhưng không bị phát hiện. Cuộc đua giữa phòng vệ và tấn công ngày càng phức tạp.
Ông Geoff Ralston, cựu Chủ tịch Y Combinator, kêu gọi các đơn vị phát triển mô hình sinh học chủ động sàng lọc người dùng. Ông Relman kết luận: "Trách nhiệm ngày càng đặt nặng lên vai các công ty AI".
