Cơn khát chip nhớ AI thổi bùng thị trường đầu cơ, doanh nghiệp nhỏ lao đao
Cơn sốt hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra một cơn địa chấn trên thị trường chip nhớ toàn cầu. Theo báo cáo từ Sixth Tone, nguồn cung bị thắt chặt đã dẫn đến những biến động giá cả chóng mặt, biến các linh kiện nhỏ bé này thành "vàng ròng" trong làng công nghệ. Tại Thâm Quyến, thủ phủ công nghệ phía nam Trung Quốc, không khí hỗn loạn bao trùm các con phố buôn bán linh kiện điện tử.
Những giao dịch triệu đô trên vỉa hè
Đứng cạnh một chiếc ô tô mở cốp trên phố phụ, Roy Luo, 30 tuổi, nhanh chóng kiểm tra nhãn dán trên chồng chip nhớ NAND flash. Anh chỉ có vài phút để đưa ra quyết định mua bán. "Giá cả có thể thay đổi bất cứ lúc nào. Những lô hàng trị giá cao có thể chuyển sang tay người khác chỉ trong chớp mắt", Luo chia sẻ. Sau cái gật đầu và vài thao tác trên điện thoại, tiền được chuyển ngay lập tức. Đây là cảnh tượng quen thuộc tại khu chợ điện tử Hoa Cường Bắc, nơi diễn ra những thương vụ béo bở nhất kể từ tháng 9 năm ngoái.
Tình trạng thiếu hụt chip nhớ toàn cầu đã thổi bùng ngọn lửa đầu cơ. Lợi nhuận ròng của các thương nhân như Luo đã tăng gấp nhiều lần so với một năm trước. "Nhiều người đang kiếm được hàng triệu USD. Thậm chí có cá nhân bỏ túi hơn 50 triệu nhân dân tệ (khoảng 7,2 triệu USD)", anh tiết lộ. Tuy nhiên, cuộc chơi này đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ để duy trì hàng tồn kho qua các đợt sóng giá, đẩy nhiều công ty nhỏ vào cảnh lao đao.
Làn sóng tăng giá lan tỏa đến tay người tiêu dùng
Cơn cuồng nhiệt được thúc đẩy bởi nhu cầu bùng nổ cho hạ tầng AI, vốn đòi hỏi dung lượng bộ nhớ lớn hơn nhiều so với điện toán truyền thống. Khi các nhà sản xuất ưu tiên năng lực cho chip phục vụ AI, nguồn cung cho smartphone, laptop và các thiết bị khác bị siết chặt. Theo TrendForce, giá hợp đồng DRAM truyền thống dự kiến tăng 90-95% theo quý, trong khi chip NAND flash có thể tăng 55-60%.
Tác động đã lan tới người tiêu dùng. Cuối tháng 12, Xiaomi ra mắt flagship Xiaomi 17 Ultra (16GB + 512GB) với giá 7.499 nhân dân tệ, cao hơn 500 nhân dân tệ so với thế hệ trước. Chủ tịch Lu Weibing thừa nhận chi phí chip nhớ tăng cao đang gây áp lực lên giá thành. Các đối thủ như Vivo hay OPPO cũng tăng giá cho dòng máy cao cấp.
Sự khan hiếm đẩy thị trường vào trạng thái tâm lý cực đoan. Trên Weibo, hashtag so sánh giá trị một hộp chip với căn hộ ở Thượng Hải leo top xu hướng. Người dùng đùa rằng giá chip tăng nhanh hơn vàng. Michael Li, người đứng đầu nhóm cung ứng chip SK Hynix, cho biết: "Đây không còn là thị trường của người mua. Mọi thứ diễn ra quá nhanh. Các mẫu chip phổ biến được định giá lại gần như mỗi ngày".
Doanh nghiệp lớn cũng chao đảo
Tình trạng nghiêm trọng đến mức một số nhà sản xuất máy chủ lớn, sau khi trúng thầu chính phủ trị giá hàng tỷ, đã chấp nhận chịu phạt vi phạm hợp đồng thay vì giao hàng và chịu lỗ do giá chip tăng vọt. Jerry, quản lý giải pháp phần cứng AI tại một công ty viễn thông, kể lại: "Vào mùa hè năm ngoái, một nhà sản xuất máy chủ lớn giành hợp đồng vài tỷ, nhưng ngay sau đó giá bộ nhớ tăng vọt. Họ chọn chịu phạt vì vi phạm hợp đồng thay vì giao hàng lỗ, gây chấn động toàn ngành".
Jerry chứng kiến chi phí một module bộ nhớ vọt từ hơn 1.000 lên hơn 6.000 nhân dân tệ từ tháng 7. Việc chốt giá trước, từng là thông lệ tiêu chuẩn, giờ gần như không thể. "Chúng tôi không thể làm gì khác", anh nói.
Nguyên nhân sâu xa và tương lai bất định
Đằng sau hỗn loạn là nhu cầu tăng vọt cho máy chủ hỗ trợ AI, tiêu thụ phần lớn nguồn cung toàn cầu. Sự chuyển dịch tăng tốc đầu năm 2025 khi các mô hình quy mô lớn như DeepSeek lan rộng. "Riêng Nvidia đã hấp thụ một khối lượng lớn bộ nhớ, trong khi Google và các nhà sản xuất GPU trong nước cạnh tranh cho cùng năng lực sản xuất", Jerry giải thích.
Khi nguồn cung thắt chặt, các nhà sản xuất toàn cầu ưu tiên khách hàng lớn, buộc người mua nhỏ tìm giải pháp thay thế. Dù các nhà sản xuất nội địa như ChangXin Memory Technologies (CXMT) hay Yangtze Memory Technologies (YMTC) nỗ lực mở rộng thị phần, họ cũng thay đổi cách tiếp cận. CXMT hiện yêu cầu thanh toán tiền mặt ngay khi giao hàng.
Theo một chuyên gia ngành chip nội địa giấu tên, biến động này đang tái định hình chiến lược toàn ngành công nghệ. Một số khách hàng chuyển sang thuê dịch vụ đám mây thay vì tự xây trung tâm tính toán. "Khi AI trở thành hạ tầng thiết yếu, bộ nhớ sẽ được coi là tài nguyên nền tảng như điện hay băng thông rộng. Giá có khả năng đứng ở mức cao trong nhiều năm tới", vị chuyên gia nhận định.
Thị trường chip nhớ đang trải qua một cuộc biến động chưa từng có, nơi lợi nhuận khổng lồ và rủi ro đổ vỡ song hành. Trong khi các tay buôn thu lợi nhuận kếch xù, nhiều doanh nghiệp nhỏ và cả những gã khổng lồ công nghệ đang phải vật lộn để thích ứng với một kỷ nguyên mới, nơi chip nhớ đã trở thành trung tâm của cuộc đua AI toàn cầu.
