Cuộc đua nghìn tỷ USD vào trung tâm dữ liệu AI: Bong bóng mới hay cơ hội vàng?
Lịch sử kinh tế thế giới từng chứng kiến nhiều cơn sốt đầu tư nóng bỏng, từ đường sắt, ô tô thời kỳ đầu, mạng viễn thông, dầu đá phiến cho đến bất động sản Trung Quốc. Giờ đây, làn sóng mới đang dồn vào các trung tâm dữ liệu - những "kho máy lạnh chứa đầy thiết bị điện tử" vận hành dịch vụ trí tuệ nhân tạo (AI). Câu hỏi lớn đặt ra: Liệu hàng nghìn tỷ USD đổ vào đây có thể phá vỡ quy luật "bùng nổ rồi suy thoái" từng xảy ra trong quá khứ?
Chi tiêu khổng lồ và những con số biết nói
Một số nhân vật quyền lực trong ngành công nghệ tin rằng điều này là có thể, ít nhất là đối với họ. Trong số đó có Mark Zuckerberg cùng các lãnh đạo tại Alphabet (công ty mẹ của Google), Microsoft, Amazon và Oracle. Theo ước tính từ Visible Alpha, 5 "ông lớn" này có thể chi tới 4.000 tỷ USD vốn đầu tư trong 5 năm tới, phần lớn dành cho việc xây dựng các trung tâm dữ liệu mà họ kỳ vọng sẽ tái định hình hoàn toàn hoạt động kinh doanh.
Làn sóng chi tiêu này đã bắt đầu làm thay đổi cấu trúc tài chính của các tập đoàn. Google - vốn ít khi vay nợ - đã huy động 32 tỷ USD từ thị trường trái phiếu. Meta cũng phát hành 30 tỷ USD vào tháng 11 năm ngoái, đồng thời gánh thêm các cam kết ngoài bảng cân đối cho những dự án trung tâm dữ liệu khổng lồ. Nếu đây thực sự là một cơn "cuồng đầu tư", cái giá phải trả có thể rất đắt.
Ước tính chi phí và rủi ro tiềm ẩn
Dù được quảng bá rầm rộ, việc xác định chính xác số lượng trung tâm dữ liệu đang được xây dựng và chi phí thực tế không hề dễ dàng. Các nhà nghiên cứu của McKinsey ước tính tổng đầu tư vào hạ tầng tính toán phục vụ AI có thể đạt 5.200 tỷ USD vào năm 2030, dựa trên công suất 125 gigawatt, với chi phí khoảng 40 tỷ USD mỗi gigawatt. Để so sánh, mức tiêu thụ điện cao điểm của Anh năm 2025 chỉ khoảng 46 gigawatt.
Tuy nhiên, con số này có thể còn thấp hơn thực tế. Trước đây, mỗi gigawatt trung tâm dữ liệu cần khoảng 25 tỷ USD cho chip và phần cứng, cùng 15 tỷ USD cho đất đai, điện và các yếu tố khác. Hiện nay, chi phí đã tăng lên khoảng 35 tỷ USD và 20 tỷ USD tương ứng. Điều đó đẩy tổng chi phí tiềm năng lên tới 6.900 tỷ USD đến năm 2030. Nếu tính thêm một nửa trong số 4.000 tỷ USD chi tiêu dự kiến của các gã khổng lồ như Google, Meta và Amazon, tổng quy mô có thể lên tới 9.000 tỷ USD.
Con số này tương đương tổng đầu tư vào bất động sản nhà ở của Trung Quốc giai đoạn 2016–2021, trước khi thị trường này lao dốc. Đồng thời, nó cũng gấp hơn hai lần tổng đầu tư vào thiết bị máy tính tại Mỹ trong 5 năm trước khi bong bóng dotcom vỡ.
Lợi nhuận cần thiết để biện minh cho đầu tư
Giả sử các khoản đầu tư khổng lồ này thực sự diễn ra, câu hỏi lớn là: cần lợi nhuận bao nhiêu để "xứng đáng" với số vốn bỏ ra? Với các tài sản hạ tầng như đường cao tốc hay nhà máy điện, chi phí vốn thường khoảng 7–8%/năm. Nhưng trung tâm dữ liệu rủi ro hơn. Theo giáo sư Michael Roberts tại Wharton (Đại học Pennsylvania), mức sinh lời có thể cần tới 15% hoặc hơn.
Giả sử mức tối thiểu là 10%, thì khoản đầu tư 9.000 tỷ USD sẽ cần tạo ra 900 tỷ USD lợi nhuận mỗi năm sau chi phí. Với biên lợi nhuận khoảng 1/3, doanh thu cần đạt 2.700 tỷ USD - gần tương đương tổng chi tiêu cho phần mềm của Mỹ trong một năm. Doanh thu này có thể đến từ hai nguồn chính:
- Bán sản phẩm, công cụ AI.
- Cho thuê hạ tầng (chip, máy chủ).
Microsoft làm cả hai. Amazon và Google chủ yếu cho thuê hạ tầng. Meta, không có mảng cloud, sử dụng toàn bộ trung tâm dữ liệu cho chính mình. Tuy nhiên, mô hình kinh doanh vẫn còn nhiều mơ hồ.
Những rủi ro và cảnh báo từ chuyên gia
Niềm tin của nhà đầu tư liên tục dao động. Cổ phiếu Meta từng giảm 11% khi công ty tăng dự báo chi tiêu, rồi lại tăng 10% khi tiếp tục làm điều tương tự. Cổ phiếu Microsoft lại giảm 10% dù kết quả kinh doanh vượt kỳ vọng. Điều rõ ràng là: càng chi mạnh cho đầu tư, càng ít tiền cho cổ đông trong ngắn hạn.
Trong ngắn hạn, nhu cầu vẫn rất lớn. Các công ty cloud ghi nhận đơn hàng tăng mạnh; lượng doanh thu chưa thực hiện của Microsoft, Google và Amazon đã tăng gấp đôi trong năm qua, theo Goldman Sachs. Điều này cho phép họ điều chỉnh tốc độ triển khai nếu thị trường thay đổi, tránh kịch bản "xây xong mới tìm khách" như bong bóng viễn thông cuối thập niên 1990.
Tuy nhiên, không có gì đảm bảo nhu cầu sẽ tiếp tục theo kịp nguồn cung. Mark Zuckerberg thừa nhận ông đang đầu tư dựa trên "kịch bản lạc quan nhất". Công nghệ có thể thay đổi nhanh chóng, kéo theo những giả định về nhu cầu cũng thay đổi. Ngoài ra, chưa rõ vòng đời của các chip đắt đỏ này sẽ kéo dài bao lâu.
Một rủi ro khác là nhu cầu AI có thể tăng chậm hơn dự kiến. Theo một báo cáo của MIT, khoảng 95% dự án AI trong doanh nghiệp hiện nay thất bại. Trong bong bóng viễn thông, sai lầm nằm ở việc tin rằng lưu lượng internet tăng gấp đôi mỗi 90 ngày, trong khi thực tế là mỗi năm.
Dario Amodei, đồng sáng lập Anthropic, cảnh báo rằng nếu thực tế đi chệch khỏi các kỳ vọng hiện nay, những "tay chơi lớn" có thể đối mặt nguy cơ phá sản vì đã "all-in" chi tiêu vốn, ám chỉ tâm lý đầu tư kiểu "chỉ sống một lần" (YOLO) đang lan rộng trong ngành.
OpenAI và sự điều chỉnh chiến lược
OpenAI có thể là "ẩn số lớn nhất". Công ty của Sam Altman, cha đẻ ChatGPT, từng có tham vọng xây dựng tới 250 gigawatt công suất trung tâm dữ liệu, với chi phí có thể vượt 10.000 tỷ USD. Do OpenAI không trực tiếp sở hữu hạ tầng này trên bảng cân đối kế toán, phần lớn chi phí sẽ do các công ty xây dựng trung tâm dữ liệu như CoreWeave, Crusoe, cùng các hãng chip như Nvidia và Advanced Micro Devices gánh vác.
Tuy nhiên, Altman đã điều chỉnh kế hoạch. Nếu trước đây OpenAI dự định chi 1.400 tỷ USD trong 8 năm để thuê trung tâm dữ liệu, thì nay con số là 600 tỷ USD trong 4 năm. Công ty cũng đã dừng phát triển Sora - công cụ tạo video tiêu tốn nhiều năng lượng - chỉ vài tháng sau khi ra mắt, cho thấy kỷ luật tài chính đang được siết chặt hơn. Các đợt sa thải và cắt giảm thưởng tại Meta cũng phản ánh xu hướng tương tự.
Apple - kẻ đứng ngoài cuộc đua
Công ty công nghệ lớn duy nhất gần như đứng ngoài làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu là Apple. Trong khi các đối thủ tăng mạnh vay nợ và đầu tư tài sản cố định, Apple vẫn duy trì bảng cân đối kế toán gọn nhẹ. Dù hợp tác với Google để phát triển AI và thử nghiệm một số tính năng "trí tuệ", hãng sản xuất iPhone không tham gia mạnh vào việc tự xây dựng mô hình AI từ đầu.
Một chỉ số tài chính cho thấy sự khác biệt rõ rệt: với mỗi 1 USD tài sản cố định, Apple tạo ra hơn 8 USD doanh thu. Con số này chỉ là 2 USD với Amazon và hơn 1 USD với Meta. Với CEO Tim Cook, việc không chạy đua xây dựng hạ tầng AI có thể là một bước đi thiên tài, hoặc sai lầm chí mạng, như nhận định của Jason Thomas từ Carlyle.
Nếu Apple đồng thời mất vị thế trên thị trường thiết bị (trong khi OpenAI, Google và Meta đều phát triển thiết bị riêng), rủi ro sẽ rất lớn. Tuy nhiên, phần lớn đầu tư của các "ông lớn" công nghệ hiện nay được tài trợ từ dòng tiền nội bộ, khiến họ khác xa những công ty trong các cơn sốt đầu tư trước đây, vốn phụ thuộc nhiều vào nợ hoặc phát hành cổ phiếu. Ngay cả khi không thu hồi đủ vốn, Big Tech vẫn có thể "sống sót để kể lại câu chuyện".
