SpaceX vừa công bố hồ sơ IPO sau khi thị trường đóng cửa ngày 20/5, tiết lộ bức tranh tài chính chi tiết nhất từ trước đến nay về công ty do Elon Musk sáng lập cách đây 24 năm. Nhà sản xuất tên lửa này dự kiến niêm yết trên sàn Nasdaq với mã cổ phiếu SPCX vào cuối năm nay. Đây được kỳ vọng là thương vụ IPO lớn nhất lịch sử với số tiền dự kiến huy động khoảng 75 tỷ USD, tổng định giá lên đến 1.750 tỷ USD, chỉ đứng sau Nvidia (vốn hóa 5.400 tỷ USD).
Starlink nuôi sống SpaceX
Dù tham vọng của SpaceX trải rộng từ vũ trụ đến AI, mô hình kinh doanh hiện tại tập trung chủ yếu vào Starlink. Dịch vụ Internet vệ tinh này tạo ra hơn 11 tỷ USD trong năm ngoái, chiếm hơn một nửa tổng doanh thu 18 tỷ USD của công ty. Tuy nhiên, SpaceX vẫn đang thua lỗ khi ghi nhận khoản lỗ 4,9 tỷ USD vào năm 2025 và đã mất hơn 37 tỷ USD kể từ khi thành lập. Một phần nguyên nhân đến từ khoản đầu tư khổng lồ vào AI.
Đầu tư AI khổng lồ nhưng chưa hiệu quả
Hồ sơ IPO tiết lộ SpaceX đã rót khoảng 60% chi tiêu vốn năm 2025, tương đương 20 tỷ USD, vào mảng AI – nơi phát triển chatbot Grok của xAI, công ty do Elon Musk sáng lập và gần đây đã sáp nhập vào SpaceX. Kết quả kinh doanh chưa thực sự thuyết phục: mảng AI thua lỗ hàng tỷ USD và chỉ tăng trưởng doanh thu khoảng 22%, thấp hơn nhiều so với các phòng thí nghiệm AI hàng đầu khác. Dù vậy, SpaceX tuyên bố đã xác định được thị trường có quy mô tiếp cận lớn nhất trong lịch sử loài người, trị giá 28.500 tỷ USD, trong đó 22.700 tỷ USD được quy cho ứng dụng doanh nghiệp của AI.
Xoay quanh trục Starship
Phần lớn tương lai của SpaceX phụ thuộc vào Starship, tên lửa tái sử dụng đang trong quá trình phát triển. Công ty dự kiến thực hiện lần phóng thứ 12 ngay trong tuần này. Trong dài hạn, mục tiêu chính gồm giảm chi phí lên quỹ đạo xuống 99% so với mức lịch sử, đưa con người lên Hỏa tinh và xây dựng các trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo. SpaceX cũng đề cập đến kế hoạch dùng Starship như phương tiện vận chuyển trên Trái Đất, một ý tưởng được Musk đề xuất từ năm 2017.
Quyền kiểm soát và thù lao khổng lồ
Sau IPO, Musk sẽ đồng thời là CEO, CTO và Chủ tịch Hội đồng quản trị SpaceX. Ông hiện nắm 93,6% cổ phiếu loại B, mỗi cổ phiếu có 10 phiếu bầu, tương đương 85,1% quyền biểu quyết. Con số này sẽ giảm sau IPO nhưng duy trì trên 50%, cho phép SpaceX bỏ qua một số quy định về thành viên độc lập trong hội đồng quản trị. Vị tỷ phú giàu nhất thế giới cũng vừa được trao gói thù lao mới: được quyền nhận một tỷ cổ phiếu loại B nếu nâng giá trị SpaceX lên 7.500 tỷ USD và thành lập nơi cư trú trên Hỏa tinh với ít nhất một triệu cư dân. Ông còn có thể nhận thêm cổ phiếu nếu xây dựng được các trung tâm dữ liệu không gian đạt 100 terawatt tính toán mỗi năm.
Rủi ro và thách thức
Hồ sơ IPO cũng tiết lộ SpaceX đang đối mặt với 36 trang yếu tố rủi ro và các tranh chấp pháp lý phát sinh sau khi sáp nhập các công ty AI và mạng xã hội của Musk, ước tính tiêu tốn khoảng 530 triệu USD.
