Iran Phá Tan 'Giấc Mơ' Chiến Tranh Từ Xa Của Mỹ Dù Có AI Hỗ Trợ
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở đường cho quân đội Mỹ tiến hành chiến tranh từ xa với độ chính xác và tốc độ cao hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, xung đột ở Iran đã cho thấy một thực tế khắc nghiệt: công nghệ tiên tiến vẫn chưa thể vượt qua lợi thế về địa lý và chiến thuật của đối phương.
Thách Thức Địa Lý Và Chiến Lược Của Iran
Tại Washington, mọi kế hoạch cho cuộc chiến với Iran đều bắt đầu từ một sự thật khó thay đổi: Mỹ sẽ rất khó chiến đấu và càng khó giành chiến thắng. Iran là một quốc gia rộng lớn với địa hình nhiều núi non, nơi phần lớn cơ sở hạ tầng quân sự được giấu sâu trong các hang động và hầm trú ẩn kiên cố. Mọi nỗ lực nhằm vô hiệu hóa tham vọng hạt nhân của Iran hoặc kích động biến động chính trị đều nhanh chóng dẫn đến kết luận rằng Mỹ cần điều động lực lượng mặt đất, đồng nghĩa với nguy cơ thương vong lớn.
Sự ra đời của học máy và trí tuệ nhân tạo đã mang lại hy vọng rằng nước Mỹ cuối cùng có thể chiến đấu chống lại một đối thủ lớn trong thời gian dài mà không cần đưa quân ra chiến trường. Mong ước này không hề viển vông, bởi AI kết hợp với vũ khí ngày càng chính xác và khả năng giám sát toàn diện đã làm thay đổi cục diện chiến tranh từ xa của Mỹ.
AI Tăng Tốc Nhưng Vẫn Gặp Giới Hạn
Đô đốc Brad Cooper, Chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ, người chỉ đạo cuộc chiến với Iran, cho biết các công cụ trí tuệ nhân tạo có thể giúp sàng lọc lượng dữ liệu khổng lồ chỉ trong vài giây. Điều này cho phép giới lãnh đạo loại bỏ thông tin nhiễu và đưa ra quyết định thông minh hơn, nhanh hơn cả phản ứng của đối phương. Những quy trình nhắm mục tiêu trước đây mất hàng giờ, thậm chí cả ngày, nay có thể rút ngắn xuống chỉ còn vài giây.
Tuy nhiên, bất chấp AI hỗ trợ tăng tốc độ và độ chính xác ngắm bắn mục tiêu, cuộc chiến tại Iran cho thấy địa lý vẫn đặt ra những rào cản lớn. Quy mô và phạm vi hoạt động của máy bay không người lái Iran vượt xa khả năng của AI. Tên lửa tầm ngắn, đặc biệt là trên các bệ phóng di động, vẫn có thể tồn tại ngay cả trong một thế giới bị giám sát toàn diện và liên tục.
Ảo Ảnh Công Nghệ Và Thực Tế Chiến Trường
Tại Mỹ, công nghệ áp dụng cho chiến tranh đã tiến bộ vượt bậc chỉ trong vài chục năm. Ví dụ, vài năm trước ngày 11/9/2001, Mỹ sử dụng dữ liệu điện thoại vệ tinh để nhắm mục tiêu vào Osama bin Laden, nhưng kế hoạch này đã thất bại do thông tin không còn chính xác. Ngày nay, hình ảnh vệ tinh và máy bay không người lái theo thời gian thực cho phép vũ khí điều chỉnh hướng đi và tốc độ dựa trên dữ liệu trực tiếp.
Năm 2024, một điều tra của Đại học Georgetown phát hiện Quân đoàn dù số 18 của Quân đội Mỹ áp dụng AI hỗ trợ xử lý thông tin tình báo, giảm số lượng nhân viên từ 2.000 xuống chỉ còn 20 người. Mỹ tin rằng AI cho phép tiến hành chiến tranh từ xa hiệu quả mà không cần điều động bộ binh. AI cũng cung cấp thông tin tình báo chiến trường từ xa tốt hơn nhiều so với những gì binh lính có thể làm được chỉ vài năm trước.
Giới Hạn Của AI Trong Bối Cảnh Iran
Iran rộng lớn hơn cả Pháp, Đức, Anh và Italy cộng lại. Việc tìm kiếm máy bay không người lái ngay cả khi khoanh vùng vị trí là cực kỳ khó khăn. Quá trình phóng máy bay không người lái không tạo tiếng động lớn như tên lửa, và chúng có thể được phóng từ phía sau một chiếc xe bán tải. Với số lượng xe bán tải trải rộng trên một khu vực quá lớn, hệ thống giám sát tự động không thể tìm và phá hủy mọi mục tiêu trước khi chúng cất cánh.
Tên lửa đạn đạo tầm ngắn cũng khó đối phó hơn so với tên lửa tầm xa. Iran sử dụng chủ yếu tên lửa tầm ngắn nhắm vào các quốc gia vùng Vịnh, với ưu thế cơ động cao, kích thước nhỏ gọn và đường bay ngắn, khiến Mỹ có ít thời gian thu thập dữ liệu và phản ứng. Kho vũ khí đắt đỏ của Mỹ chưa tìm cách tối ưu để đối phó với vũ khí giá rẻ của Iran.
Rủi Ro Và Trách Nhiệm Trong Chiến Tranh AI
Mặc dù có nhiều ưu điểm, AI chưa loại bỏ được khả năng thương vong dân thường. Lầu Năm Góc thừa nhận vụ việc tên lửa Tomahawk rơi trúng một trường học ở miền Nam Iran, khiến ít nhất 175 người thiệt mạng, có thể do thông tin tình báo cũ. Khi tốc độ và độ chính xác được ưu tiên, việc ngăn chặn thương vong dân thường trong môi trường phức tạp và tranh chấp gay gắt dường như không thể tránh khỏi, và việc truy cứu trách nhiệm ngày càng khó khăn.
Khi AI làm giảm chi phí chiến tranh, con người ngày càng đóng vai trò thụ động trong việc xem xét và phê duyệt phần việc của AI. Ví dụ, tại Dải Gaza, hệ thống trí tuệ nhân tạo Lavender và Gospel được lập trình chấp nhận tối đa 100 thương vong dân thường cho một đợt không kích nhắm vào một người bị tình nghi là chiến binh Hamas.
Giới hạn của AI trong chiến tranh có thể sẽ rõ ràng hơn nữa nếu Mỹ chiến đấu trực diện với Iran. Tuy nhiên, một kết luận khá rõ ràng là AI có thể khơi mào chiến tranh dễ dàng, nhưng chưa đủ để vượt trội đối thủ trong bối cảnh địa lý và chiến thuật phức tạp như ở Iran.
