Kính AI Trung Quốc: Cơn sốt công nghệ với mặt tối đáng lo ngại
Theo báo cáo từ tờ Rest of World, kính thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là sản phẩm viễn tưởng mà đang tạo nên một làn sóng thực thụ tại thị trường Trung Quốc. Với mức giá thuê chỉ khoảng 150.000 đồng (tương đương 6 USD) mỗi ngày, giới trẻ nước này đang biến thiết bị này thành trợ thủ đa năng, từ so sánh giá cả khi mua sắm cho đến những hành vi gian lận tinh vi trong thi cử.
Trợ thủ đa năng và mặt tối trong giáo dục
Nếu bạn nghĩ kính AI chỉ dùng để xem phim hay quay video, có lẽ bạn đã tụt hậu so với giới trẻ Trung Quốc. Tại Hà Bắc, nữ sinh đại học Vivian xem chiếc kính Rokid AI của mình như một "vũ khí" đa chức năng. Khi lái xe điện, thiết bị hiển thị bản đồ ngay trước mắt; khi mua sắm, cô bí mật chụp ảnh nhãn giá để so sánh với các sàn thương mại điện tử, tìm kiếm mức giá rẻ hơn.
Tuy nhiên, mặt tối của công nghệ này lộ diện ngay tại giảng đường. Vivian thừa nhận đã dùng kính để quét đề thi và nhận lời giải ngay trên tròng kính trong những môn học có nguy cơ trượt. Thậm chí, cô còn cho bạn học thuê lại thiết bị để "vượt rào" các kỳ thi định kỳ, phản ánh sự lạm dụng đáng báo động.
Thị trường tỷ USD và sự tham gia của gã khổng lồ công nghệ
Thị trường kính thông minh tích hợp AI đã nhanh chóng trở thành ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD. Với giá dao động từ 270 USD đến hơn 1.000 USD, các thiết bị này được trang bị camera, hệ thống âm thanh và vận hành bởi mô hình ngôn ngữ lớn (LLM). Phiên bản cao cấp còn sở hữu màn hình thực tế ảo tăng cường (AR), cho phép hiển thị văn bản và hình ảnh trực tiếp lên mắt người dùng.
Theo dữ liệu từ đơn vị tư vấn IDC, năm 2025 chứng kiến sự bùng nổ khi 2,5 triệu chiếc kính thông minh được xuất xưởng tại Trung Quốc, chiếm khoảng 16,7% tổng lượng 14,8 triệu chiếc toàn cầu. Con số này khẳng định Trung Quốc là một trong những "chiến trường" quan trọng nhất của công nghệ đeo thông minh.
Không để các thương hiệu quốc tế như Meta độc chiếm, các gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc như Xiaomi, Alibaba và cả hãng xe điện Li Auto đã nhập cuộc từ năm 2025. Họ quảng bá các tính năng thực dụng: từ theo dõi calo theo thời gian thực đến tạo trải nghiệm xem phim như trong rạp hát bằng thực tế ảo.
Đặc biệt, chính phủ Trung Quốc đã đưa kính thông minh vào chương trình trợ cấp quốc gia, hỗ trợ 15% giá bán (tối đa 500 Nhân dân tệ, khoảng 73 USD) cho mỗi sản phẩm, nhằm kích cầu tiêu dùng.
Thị trường thứ cấp phát triển và nhu cầu đa dạng
Sự tò mò của người tiêu dùng thúc đẩy thị trường thứ cấp phát triển mạnh. Trên nền tảng Xianyu, hàng chục thương nhân cung cấp dịch vụ cho thuê kính AI với giá từ 40 đến 80 Nhân dân tệ (6 đến 12 USD) mỗi ngày. Ông Ke Changsi, một doanh nhân tại Thâm Quyến, cho biết đã cho hơn 1.000 lượt khách thuê các dòng kính như Rokid hay Quark chỉ trong 4 tháng.
Khách hàng không chỉ là tín đồ công nghệ, mà còn bao gồm:
- Du khách cần dịch biển báo giao thông ở nước ngoài.
- Giới kinh doanh cần phiên dịch trực tiếp trong các cuộc họp với đối tác ngoại quốc.
- Diễn giả cần máy nhắc chữ "vô hình" khi đứng trước công chúng.
Tuy nhiên, một lượng cầu không nhỏ đến từ các sĩ tử. Với thiết bị điều khiển từ xa nhỏ gọn đeo như nhẫn, học sinh có thể âm thầm tìm lời giải cho bài toán khó hoặc câu hỏi tiếng Anh mà giáo viên khó phát hiện. Dù các kỳ thi lớn như Cao Khảo hay thi công chức đã cấm kính thông minh, nhưng tại các kỳ thi thường kỳ, giáo viên vẫn thiếu kỹ năng hoặc công cụ để nhận diện thiết bị công nghệ cao này.
Các nhà nghiên cứu tại Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông gần đây thử nghiệm kết nối kính Rokid với ChatGPT 5.2, kết quả là người thử nghiệm lọt vào top 5 trong một lớp học hơn 100 sinh viên, cho thấy tiềm năng và rủi ro của công nghệ.
Rào cản vật lý và lo ngại về quyền riêng tư
Mặc dù đầy hứa hẹn, kính AI hiện tại chưa phải là sản phẩm hoàn hảo cho số đông. Liu Zhigang, một sinh viên tại Chiết Giang, đã chi 3.300 Nhân dân tệ (465 USD) để sở hữu kính Rokid, nhưng hiếm khi đeo vì sự bất tiện. Với trọng lượng lên tới 50 gram (gấp đôi kính cận thông thường), thiết bị gây nặng nề khi đeo lâu. Thời lượng pin chỉ trụ được vài giờ, và vào mùa hè, thiết bị nóng lên nhanh, gây khó chịu và đổ mồ hôi.
Bên cạnh đó, vấn đề an toàn và quyền riêng tư đang gây tranh cãi gay gắt trên các diễn đàn mạng. Một KOL tại Hàng Châu cảnh báo việc sử dụng kính để dẫn đường khi lái xe là cực kỳ nguy hiểm, do mắt phải liên tục thay đổi tiêu điểm giữa mặt đường và màn hình hiển thị.
Đáng lo ngại hơn là vấn nạn quay lén. Dù hầu hết kính có đèn LED báo hiệu khi camera hoạt động, các gian thương trên mạng đã bán nhãn dán siêu nhỏ để che giấu tín hiệu này, biến chiếc kính thành công cụ ghi hình bí mật không thể kiểm soát.
Tương lai và thách thức phía trước
Kính AI đang đứng trước ngưỡng cửa của sự bùng nổ, tương tự như smartphone cách đây hơn một thập kỷ. Tuy nhiên, để thực sự trở thành một phần của đời sống, ngành công nghiệp này cần một hệ sinh thái ứng dụng chung và những quy định pháp lý đủ mạnh để ngăn chặn những biến tướng đạo đức đang ngày một gia tăng. Sự cân bằng giữa đổi mới công nghệ và bảo vệ xã hội sẽ là chìa khóa cho tương lai của thiết bị này.
