Ngày 1.7, Liên Hiệp Quốc công bố báo cáo khoa học độc lập đầu tiên về trí tuệ nhân tạo (AI), do Hội đồng Khoa học Quốc tế Độc lập về AI thực hiện. Hội đồng gồm 40 nhà khoa học được chọn từ hơn 2.600 ứng viên thuộc 140 quốc gia và vùng lãnh thổ. Báo cáo đưa ra những cảnh báo thẳng thắn về tốc độ phát triển vượt tầm kiểm soát của AI.
AI vượt xa hiểu biết và năng lực quản trị
Theo báo cáo, AI đang phát triển nhanh hơn nhiều so với khả năng quản lý của các chính phủ. Đồng chủ tịch hội đồng, ông Yoshua Bengio, nhận xét: “Hiện năng lực của AI vượt xa sự hiểu biết của khoa học lẫn năng lực thích ứng của các chính phủ”. Ông cũng cảnh báo ngày càng có nhiều bằng chứng về hành vi lừa dối của AI, bao gồm việc các hệ thống AI nói dối hoặc tự giảm hành vi rủi ro khi bị kiểm tra.
Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres nhấn mạnh: “Thế giới không thể quản lý điều mà mình vẫn chưa thể hiểu được”. Ông cho rằng báo cáo đã chỉ ra những thiếu hụt trong nỗ lực xây dựng cơ chế kiểm soát AI trên toàn cầu.
Tiến bộ AI đi kèm rủi ro mất cân bằng
Bên cạnh cảnh báo, báo cáo ghi nhận những thành tựu quan trọng của AI. AI đã dự đoán cấu trúc của hơn 200 triệu protein, thúc đẩy nghiên cứu thuốc và vắc xin. Thời gian hoàn thành nhiệm vụ của các tác nhân AI đang tăng gấp đôi sau mỗi 4-7 tháng. Tuy nhiên, lợi ích này phân bố không đồng đều. Hiện có hơn 1 tỉ người dùng AI hội thoại mỗi tuần, nhưng phát triển tập trung chủ yếu ở Mỹ và Trung Quốc. Mỹ kiểm soát 75% năng lực tính toán trong số 500 siêu máy tính AI toàn cầu, so với 15% của Trung Quốc, khiến phần lớn các nước phải phụ thuộc vào hệ thống do nước ngoài phát triển.
Thiếu năng lực đánh giá và nguy cơ từ chatbot “nịnh bợ”
Báo cáo chỉ ra đa số quốc gia thiếu năng lực kỹ thuật để đánh giá các mô hình AI tiên tiến, và việc đảm bảo an toàn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thông tin do nhà phát triển công bố. Hội đồng khoa học LHQ cũng cảnh báo về hiện tượng chatbot “nịnh bợ”, khi AI đồng ý với người dùng bất chấp đúng sai. Hành vi này liên quan đến các sự cố sức khỏe tâm thần nghiêm trọng, bao gồm tử vong. Một nghiên cứu năm nay mô tả “vòng xoáy khuếch đại”, khi chatbot củng cố ảo tưởng hoặc nhận thức sai lệch của người dùng.
Kêu gọi hợp tác và đầu tư khẩn cấp
Báo cáo hối thúc các chính phủ tăng cường hợp tác và đầu tư vào năng lực chuyên môn để phát triển AI an toàn, bền vững. Đây là nỗ lực nhằm thu hẹp khoảng cách giữa tốc độ phát triển công nghệ và khả năng quản lý của con người.
