Các nhà bảo tồn vừa ghi nhận được video hiếm hoi về loài Culi nhỏ ngoài tự nhiên, còn được biết đến với tên gọi Cù lần. Loài động vật này là một trong những loài thú có độc duy nhất tại Việt Nam, đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.
Đặc điểm của loài Culi nhỏ
Culi nhỏ có kích thước khiêm tốn, chiều dài cơ thể chỉ khoảng 20–25 cm và nặng từ 300–500 gram. Với thân hình nhỏ bé, đôi mắt to tròn sáng và tập tính hoạt động về đêm, loài này thường được mệnh danh là “thiên sứ bóng đêm”. Tuy nhiên, thực tế đây là loài thú có độc duy nhất ở Việt Nam.
Cơ chế tự vệ độc đáo
Culi nhỏ sở hữu một tuyến đặc biệt nằm ở mặt trong khuỷu tay, gọi là tuyến cánh tay. Khi cảm thấy nguy hiểm hoặc bị đe dọa, tuyến này tiết ra chất dịch có mùi mạnh. Sau đó, chúng dùng lưỡi liếm dịch tiết để trộn với nước bọt, tạo thành hỗn hợp có độc tính. Khi bị tấn công, chúng có thể cắn đối phương và đưa hỗn hợp này vào vết thương.
Tình trạng suy giảm nghiêm trọng
Culi nhỏ là loài động vật quý hiếm, xếp vào nhóm nguy cấp trong sách Đỏ Việt Nam. Loài này phân bố ở một số khu rừng nhiệt đới tại Việt Nam, Lào, Campuchia và một số nơi khác ở Đông Nam Á. Tại Việt Nam, chúng từng có vùng phân bố khá rộng, nhưng các khảo sát gần đây cho thấy quần thể đang suy giảm mạnh và đã biến mất tại nhiều khu vực từng ghi nhận sự hiện diện.
Số liệu khảo sát đáng lo ngại
- Tại Vườn quốc gia Bến En, chỉ ghi nhận được 8 cá thể trong 10 đợt khảo sát ban đêm do bốn nhóm thực hiện.
- Tại Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, chỉ duy nhất 1 cá thể được phát hiện trong quá trình điều tra vào năm 2012.
- Tại Vườn quốc gia Cát Tiên và Khu bảo tồn thiên nhiên – văn hóa Vĩnh Cửu, Đồng Nai, số lượng ghi nhận chỉ ở mức 13 cá thể.
- Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa chỉ ghi nhận 1 cá thể.
- Vườn quốc gia Vũ Quang ghi nhận 5 cá thể, ước tính quần thể khoảng 10 cá thể.
- Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu ghi nhận 1 cá thể, ước tính chỉ còn khoảng 2–3 cá thể.
Những video mới đây ghi nhận hoạt động của loài này tại Vườn Quốc gia Xuân Liên, do Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên và Phát triển (CCD) phối hợp với Ban quản lý Vườn quốc gia thực hiện, là những thước phim rất hiếm hoi về hình ảnh của loài ngoài tự nhiên.
Nguy cơ và giải pháp bảo tồn
Dù sở hữu vũ khí tự vệ, Culi nhỏ đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ như mất sinh cảnh sống do phá rừng, săn bắt trái phép và buôn bán động vật hoang dã. Theo Sách đỏ Việt Nam, quần thể loài này ước tính đã suy giảm hơn 50% trong khoảng 30 năm qua do bị săn bắt và buôn bán làm sinh vật cảnh và dược liệu, đồng thời sinh cảnh sống bị thu hẹp, chia cắt và suy thoái do phát triển cơ sở hạ tầng, chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng, khai thác lâm sản.
Các chuyên gia đề xuất thực hiện các biện pháp bảo vệ sinh cảnh trong khu vực phân bố tự nhiên của loài, đồng thời kiểm soát chặt chẽ tình trạng săn bắt, buôn bán trái pháp luật loài này ở trong nước và quốc tế. Bên cạnh đó, cần tuyên truyền nhằm giảm thiểu tác động đến sinh cảnh sống và quần thể của loài.
