Thủ tướng Chính phủ đã chính thức ban hành Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg, công bố Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2026. Đáng chú ý, so với danh mục được ban hành năm 2025, trong 10 nhóm công nghệ trọng điểm mới, công nghệ đường sắt tốc độ cao lần đầu tiên được bổ sung.
Cơ sở bổ sung đường sắt tốc độ cao
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ (KH-CN), việc đưa đường sắt tốc độ cao vào danh mục công nghệ chiến lược đáp ứng đầy đủ các tiêu chí quy định tại Luật Công nghệ cao. Đồng thời, quyết định này phù hợp với định hướng lựa chọn các công nghệ có khả năng tạo động lực tăng trưởng mới, góp phần hình thành năng lực công nghiệp quốc gia và bảo đảm tự chủ trong những lĩnh vực hạ tầng then chốt.
Công nghệ đường sắt tốc độ cao không chỉ đơn thuần là công nghệ vận tải, mà là một tổ hợp công nghệ công nghiệp rất lớn, bao gồm: kết cấu tuyến, ray, slab track (đường ray không ba lát), phương tiện, tín hiệu - điều khiển, điện khí hóa, thông tin và vận hành khai thác. Bộ KH-CN cho biết, việc đưa công nghệ này vào danh mục chiến lược giúp tạo cơ sở để định vị rõ các lớp công nghệ cần từng bước làm chủ, gắn với các dự án lớn của quốc gia và nhu cầu hình thành năng lực công nghiệp đường sắt nội địa.
Ý nghĩa trong bối cảnh hiện tại
Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy các dự án đường sắt tốc độ cao và hiện đại hóa hạ tầng giao thông đường sắt. Việc xác lập công nghệ này như một công nghệ chiến lược là phù hợp với yêu cầu chuẩn bị năng lực từ sớm, tránh tình trạng chỉ dừng ở nhập khẩu công nghệ và thiết bị hoàn chỉnh. Đây cũng là lĩnh vực có khả năng sinh ra nhiều nhóm sản phẩm chiến lược cụ thể như phương tiện, thiết bị, hệ thống thông tin, ray, tà vẹt và đường ray không ba lát.
Cấu trúc kỹ thuật của danh mục
Xét về cấu trúc kỹ thuật, theo Bộ KH-CN, việc bổ sung "công nghệ đường sắt tốc độ cao" như một nhóm độc lập là phù hợp vì đây là một tổ hợp công nghệ có ranh giới kỹ thuật, chuỗi sản phẩm và hệ sinh thái triển khai đủ lớn. Nếu chỉ phân tán vào các nhóm cơ khí, vật liệu hay hạ tầng giao thông nói chung sẽ không phù hợp.
Định hướng ưu tiên phát triển
Về định hướng ưu tiên phát triển, công nghệ này là công nghệ nền tảng gắn với hạ tầng chiến lược, có chu kỳ đầu tư dài, yêu cầu công nghệ và chuẩn kỹ thuật cao, nhưng có ý nghĩa lớn đối với năng lực tự chủ công nghiệp và hình thành động lực tăng trưởng mới. Việt Nam hiện chưa làm chủ đầy đủ, nên cần ưu tiên sớm để từng bước tích lũy năng lực ở các phân đoạn phù hợp.
Cùng với việc đưa đường sắt tốc độ cao vào danh mục công nghệ chiến lược, Quyết định 21 của Thủ tướng cũng bổ sung danh mục sản phẩm chiến lược bao gồm: phương tiện, thiết bị, hệ thống thông tin đường sắt tốc độ cao (tập trung vào các hạng mục có mức độ công nghệ phù hợp như thân vỏ, nội thất toa xe, điều hòa không khí và các thiết bị phục vụ hành khách); ray, tà vẹt, đường ray không ba lát (slab track) đường sắt tốc độ cao.
Các nhóm công nghệ chiến lược khác
Bên cạnh đường sắt tốc độ cao, công nghệ số vẫn được xác định là nhóm trung tâm, bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, bản sao số, điện toán đám mây, điện toán biên, internet vạn vật và chuỗi khối. Đây được xem là nền tảng cho quá trình chuyển đổi số quốc gia và phát triển kinh tế số trong giai đoạn mới.
Quyết định cũng xác định các lĩnh vực công nghệ chiến lược khác như: công nghệ mạng di động thế hệ sáu; robot và tự động hóa; công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến; công nghệ năng lượng và vật liệu tiên tiến; công nghệ chip bán dẫn; công nghệ an ninh mạng và lượng tử; công nghệ biển, đại dương và lòng đất; công nghệ hàng không và vũ trụ.
