Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ đã mở ra hướng đi mới cho các địa phương trong cả nước. Vận dụng tinh thần đó, dự thảo Chương trình phát triển công nghệ chiến lược giai đoạn 2026 - 2030 của thành phố Đà Nẵng đặt trọng tâm ưu tiên vào công nghệ hàng không vũ trụ và thiết bị bay không người lái (UAV). Đây là hạt nhân của "kinh tế tầm thấp", hệ sinh thái các hoạt động dân sự, thương mại diễn ra trong không phận dưới 1.000m. Không gian này biến bầu trời thành "mặt đường" mới với vô vàn ứng dụng: từ vận chuyển y tế khẩn cấp, giao hàng logistics, nông nghiệp thông minh, phòng cháy chữa cháy cho đến quản lý trật tự đô thị và cứu hộ cứu nạn. Theo dự báo của Morgan Stanley, quy mô kinh tế tầm thấp toàn cầu có thể đạt tới 9.000 tỷ USD vào năm 2050. Tại Việt Nam, Báo cáo dòng chảy pháp luật kinh doanh 2025 của VCCI nhận định lĩnh vực này có thể tạo ra quy mô 10 tỷ USD cùng 1 triệu việc làm chất lượng cao vào năm 2035.
Số hóa không gian tỷ USD
Sự kết hợp không gian quy hoạch giữa Đà Nẵng và Quảng Nam đã tạo ra một siêu đô thị khu vực với quy mô dân số hơn 3 triệu người, diện tích lên tới gần 12.000 km2. Quy mô mở rộng đồng nghĩa với địa hình quản lý kéo dài từ biển sâu đến đồi núi phức tạp, đặc biệt đây là khu vực thường xuyên đối mặt với bão lũ và thời tiết cực đoan. Hệ sinh thái UAV phát triển không chỉ mang lại lợi nhuận thương mại, mà còn là "tấm khiên" linh hoạt trong các tình huống khẩn cấp.
Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Liên minh Kinh tế tầm thấp Việt Nam (LAEP), chỉ ra một nghịch lý: Đồng bằng sông Cửu Long hiện có khoảng 10.000 chiếc drone nông nghiệp và 30.000 phi công, nhưng lại hiếm khi xảy ra bão lũ. Trong khi đó, miền Trung lại thiếu hụt trầm trọng lực lượng ứng cứu bằng công nghệ này. "Khi giao thông chia cắt, đường thủy không tiếp cận được, drone là thiết bị sống còn. Đà Nẵng cần tận dụng vị thế để xây dựng lực lượng UAV chuyên trách, vừa khai thác dịch vụ kinh tế, vừa hướng đến cứu hộ, cứu nạn phù hợp", ông Tuấn đề xuất.
Để làm được điều này, nền tảng bắt buộc là số hóa không gian 3 chiều (3D mapping). Việc lập bản đồ chính xác đến từng centimet bằng UAV tích hợp LiDAR/RTK giúp rút ngắn thời gian quy hoạch hạ tầng từ hàng tháng xuống chỉ còn 1-2 ngày. Đà Nẵng hoàn toàn có cơ hội từng bước làm chủ công nghệ và ứng dụng thử nghiệm trước khi đưa vào thực tế sử dụng.
Chìa khóa để UAV phủ sóng 24/7
Để nền kinh tế trên không thực sự cất cánh, công nghệ bắt buộc phải thay thế con người trong vận hành thủ công. Nút thắt về nhân sự và thời gian đang được giải quyết ở cấp độ vi mô bằng các trạm cất hạ cánh tự động. Công nghệ này hiện đã và đang được hiện thực hóa tại nhiều quốc gia.
Tiến sĩ Trịnh Công Duy (Đại học Bách khoa Đà Nẵng) đưa ra ví dụ: "Người quản lý giờ đây chỉ cần lập lịch bay. Drone tự động mở nắp, bay giám sát đô thị với hơn 40 kịch bản AI nhận diện vi phạm. Khi hết pin, thiết bị tự động tìm trạm sạc gần nhất và thay pin tự động chỉ trong vài giây thay vì đợi 35 phút như trước." Sự đột phá vi mô này chính là cơ sở để Đà Nẵng có thể vận hành mạng lưới UAV tự động khép kín giám sát 24/7.
Hơn thế nữa, Đà Nẵng đang sở hữu bệ phóng R&D cực mạnh từ Khu công nghệ cao. Các phòng lab tại đây đã thu nhỏ thành công bộ điều khiển bay (flight controller) từ kích thước bằng chiếc bàn xuống chỉ bằng hai ngón tay. Việc nắm giữ lõi công nghệ này giúp thành phố chuyển mình thành trung tâm xuất khẩu các thiết kế bản quyền (pattern) thiết bị bay mang lại giá trị hàng triệu USD.
Kiến tạo thể chế, mở khóa bầu trời
Dù nguồn lực đã sẵn sàng, nhưng "nút thắt" lớn nhất kìm hãm dòng vốn đầu tư quốc tế vào lĩnh vực UAV hiện nay vẫn là sự thiếu vắng một cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) linh hoạt tại các địa phương. Để tháo gỡ, các chuyên gia kiến nghị Đà Nẵng cần chủ động xin cơ chế thiết lập các không gian Sandbox chuyên biệt. Chẳng hạn, quy hoạch vùng bay thử nghiệm logistics xuyên biên giới Đông - Tây, hoặc ứng dụng drone giao hàng tầm ngắn dọc bờ biển và sông Hàn.
Đặc biệt, với dư địa không gian rộng lớn của Đà Nẵng mới, đây là sa bàn thực tế hoàn hảo nhất cả nước để thí điểm Hệ thống quản lý không lưu thiết bị bay không người lái (UTM). Trong bối cảnh Bộ Quốc phòng mới đây đã thành lập đơn vị chuyên trách về máy bay không người lái, Đà Nẵng càng có cơ sở để đề xuất trở thành địa phương tiên phong thí điểm UTM.
Khẳng định cam kết của chính quyền, bà Lê Thị Thục, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh, Nhà nước sẽ đóng vai trò "kiến tạo" môi trường thuận lợi nhất. Sự kiến tạo này đang được cụ thể hóa bằng các chính sách hỗ trợ trực tiếp như tài trợ 1-2 tỷ đồng/năm cho việc bảo hộ tài sản trí tuệ trong dự thảo chiến lược công nghệ. Việc cởi trói rào cản thử nghiệm sẽ phát đi tín hiệu vô cùng mạnh mẽ để thu hút làn sóng đầu tư khổng lồ. Kinh tế tầm thấp chỉ thực sự bứt phá khi có cơ chế "mở đường". Và với quyết tâm kiến tạo ấy, Đà Nẵng hoàn toàn có cơ sở hiện thực hóa khát vọng lọt vào Top 5 thành phố khoa học công nghệ và vươn mình thành trung tâm đổi mới sáng tạo Đông Nam Á vào năm 2030./.
