Rakuten AI 3.0: Mô hình 'Nhật Bản' bị phát hiện dựa trên nền tảng DeepSeek V3 của Trung Quốc

Rakuten AI 3.0: Mô hình 'Nhật Bản' bị phát hiện dựa trên nền tảng DeepSeek V3 của Trung Quốc

Rakuten vừa công bố mô hình ngôn ngữ lớn Rakuten AI 3.0 với quy mô khoảng 700 tỷ tham số, được giới thiệu là một trong những hệ thống AI mạnh nhất tại Nhật Bản. Mô hình này được kỳ vọng như một niềm hy vọng của quốc gia này trong cuộc đua AI toàn cầu. Tuy nhiên, ngay sau khi ra mắt, cộng đồng mã nguồn mở đã phát hiện ra một sự thật gây sốc: Rakuten AI 3.0 thực chất được xây dựng dựa trên kiến trúc của DeepSeek V3 – một nền tảng AI phát triển tại Trung Quốc.

Bằng chứng từ các tệp cấu hình trên Hugging Face

Trong các tệp cấu hình được công bố trên nền tảng Hugging Face, mô hình của Rakuten xuất hiện trực tiếp các tham chiếu đến “deepseek_v3”. Các thông số kỹ thuật cũng trùng khớp hoàn toàn với DeepSeek V3, bao gồm kiến trúc Mixture-of-Experts (MoE) và quy mô khoảng 671 tỷ tham số, trong đó kích hoạt khoảng 37 tỷ tham số cho mỗi lần suy luận. Điều này cho thấy Rakuten AI 3.0 nhiều khả năng không phải là một mô hình được phát triển hoàn toàn từ đầu, mà là kết quả của việc tinh chỉnh (fine-tune) dựa trên nền tảng có sẵn, với dữ liệu được tối ưu hóa cho tiếng Nhật và các bối cảnh nội địa.

Vấn đề về tính minh bạch trong thông cáo ra mắt

Trong thế giới mã nguồn mở, việc sử dụng các nền tảng có sẵn như DeepSeek – được phát hành theo giấy phép MIT – thường không phải là vấn đề. Tuy nhiên, điều đáng nói là trong thông cáo ra mắt, Rakuten không đề cập cụ thể đến DeepSeek. Công ty chỉ mô tả mô hình của mình là sự kết hợp từ “các thành tựu tốt nhất của cộng đồng mã nguồn mở”. Cách diễn đạt này khiến nhiều người hiểu rằng đây là một sản phẩm mang tính “nội địa hóa hoàn toàn”, đặc biệt khi dự án có sự hỗ trợ từ chương trình GENIAC – sáng kiến thúc đẩy AI của Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản.

—

Tranh cãi gia tăng về việc loại bỏ giấy phép MIT

Tranh cãi càng trở nên gay gắt khi cộng đồng phát hiện tệp giấy phép MIT gốc của DeepSeek – vốn yêu cầu giữ lại thông tin tác giả – đã bị loại bỏ khỏi kho mã nguồn khi Rakuten phát hành mô hình. Sau khi bị chỉ ra, công ty được cho là đã bổ sung lại thông tin này dưới một mục “NOTICE”, nhưng không giải thích rõ ràng về sự thay đổi ban đầu. Hành động này làm dấy lên nghi ngờ về tính trung thực và minh bạch trong quá trình phát triển.

Hiệu năng và so sánh kỹ thuật

Về mặt kỹ thuật, Rakuten AI 3.0 vẫn được đánh giá là một mô hình có hiệu năng cao trong các bài kiểm tra liên quan đến tiếng Nhật, bao gồm hiểu biết văn hóa, suy luận và toán học. Tuy nhiên, các so sánh hiệu năng chủ yếu được thực hiện với những mô hình nhỏ hơn đáng kể, khiến kết quả trở nên khó đánh giá toàn diện. Điều này làm giảm tính thuyết phục của những tuyên bố về sức mạnh vượt trội.

Bối cảnh nỗ lực AI nội địa của Nhật Bản

Sự việc diễn ra trong bối cảnh Nhật Bản đang nỗ lực xây dựng năng lực AI nội địa nhằm giảm phụ thuộc vào các công ty công nghệ nước ngoài. Dự án GENIAC, nơi Rakuten là một trong những đơn vị tham gia, được kỳ vọng sẽ tạo ra các “nhà vô địch quốc gia” trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, việc một mô hình được quảng bá là đại diện cho năng lực trong nước lại có nền tảng từ công nghệ bên ngoài đã làm dấy lên nhiều tranh luận, không chỉ về mặt kỹ thuật mà còn liên quan đến tính minh bạch trong phát triển AI.

Mâu thuẫn với chính sách an ninh của chính phủ Nhật Bản

Điều đáng nói hơn cả là vào tháng 6 năm 2025, chính phủ Nhật Bản đã cấm sử dụng DeepSeek trong các bộ và cơ quan chính phủ. Hơn thế nữa, họ cũng khuyến cáo các tập đoàn lớn của Nhật như Toyota, Mitsubishi, SoftBank tránh xa DeepSeek vì các lo ngại về an ninh. Thế nhưng giờ đây, bằng việc quảng bá mô hình AI mới của Rakuten, AI DeepSeek lại có chân trong môi trường công nghệ của Nhật Bản, tạo ra một nghịch lý đáng suy ngẫm.

Bài học về ranh giới giữa tự phát triển và kế thừa công nghệ

Ở góc độ rộng hơn, sự việc phản ánh một thực tế của ngành: trong cuộc đua AI toàn cầu, ranh giới giữa “tự phát triển” và “kế thừa công nghệ” ngày càng trở nên mờ nhạt. Điều này đặt ra câu hỏi không chỉ về năng lực công nghệ, mà còn về cách các doanh nghiệp định vị và truyền thông sản phẩm của mình trong một hệ sinh thái ngày càng phụ thuộc vào mã nguồn mở. Việc Rakuten không công khai nguồn gốc có thể làm tổn hại đến uy tín và làm chậm lại các nỗ lực xây dựng AI nội địa thực sự.