Hai dự án khởi nghiệp đầy sáng tạo, "Đại Việt GPT" và "Khát vọng Cửu Long", đang được phát triển bởi sinh viên Đại học Đà Nẵng. Mặc dù mỗi dự án chọn một hướng đi riêng biệt, cả hai đều tận dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) để sáng tạo, với mong muốn chung là không để lịch sử và di sản đứng ngoài cuộc sống của người trẻ.
Đại Việt GPT: Đối Thoại Cùng Lịch Sử Thông Qua AI
Câu hỏi "Vì sao lịch sử lại khó tiếp cận với học sinh?" đã thúc đẩy nhóm sinh viên Trường Đại học Bách khoa Đà Nẵng khởi động dự án "Đại Việt GPT". Phạm Quang Nhựt, trưởng nhóm dự án, chỉ ra rằng cách học lịch sử hiện nay tại nhiều nơi vẫn thiên về đọc chép và ghi nhớ các mốc sự kiện, thiếu đi sự tương tác và cảm xúc cần thiết.
Ông Nhựt nhấn mạnh rằng, về bản chất, lịch sử là những câu chuyện rất con người, chứa đựng các lựa chọn, hy sinh, khát vọng và tinh thần dân tộc. Từ suy nghĩ này, "Đại Việt GPT" đã ra đời như một thử nghiệm táo bạo, cho phép người học trực tiếp "trò chuyện" với các nhân vật lịch sử Việt Nam thông qua nền tảng AI.
Công Nghệ Đằng Sau Cuộc Đối Thoại
Thay vì chỉ đọc về chiến thắng Bạch Đằng trong sách giáo khoa, học sinh giờ đây có thể lắng nghe anh hùng Trần Hưng Đạo kể lại bối cảnh trận đánh năm 1288. Tương tự, thay cho việc học thuộc lòng về đại thắng mùa xuân Kỷ Dậu 1789, người học có thể đối thoại với vua Quang Trung về quyết định hành quân thần tốc ra Bắc.
Theo Nhựt, thách thức lớn nhất khi ứng dụng AI vào lịch sử là đảm bảo độ chính xác. Nhóm "Đại Việt GPT" ý thức rõ rằng nếu chỉ chạy theo yếu tố hấp dẫn, lịch sử rất dễ bị đơn giản hóa hoặc sai lệch. "Điều nhóm hướng tới không phải là sự thay thế sách giáo khoa, mà là muốn tạo thêm một cánh cửa khác để người học bước vào lịch sử bằng sự tò mò và cảm xúc", Nhựt chia sẻ.
Nền tảng này được xây dựng dựa trên sự kết hợp của nhiều lớp công nghệ tiên tiến:
- Knowledge graph giúp hệ thống hóa dữ liệu lịch sử một cách khoa học.
- RAG (Retrieval-Augmented Generation) đảm bảo mọi thông tin được truy xuất đều có căn cứ và độ tin cậy cao.
- Mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) hỗ trợ cuộc đối thoại tự nhiên, nhưng vẫn không vượt ra ngoài các dữ kiện lịch sử đã được kiểm chứng.
Đặc biệt, công nghệ talking head AI cho phép tái hiện khuôn mặt và giọng nói của các nhân vật lịch sử dưới dạng mô phỏng 3D, tạo cảm giác gần gũi mà vẫn giữ nguyên thần thái đặc trưng của từng nhân vật.
Khát Vọng Cửu Long: Đánh Thức Hát Bội Bằng Ngôn Ngữ Đồ Chơi Sưu Tập
Trong khi đó, dự án "Khát vọng Cửu Long" chọn một con đường khác biệt: đưa di sản sân khấu truyền thống vào đời sống người trẻ thông qua các sản phẩm văn hóa sáng tạo. Xuất phát từ trăn trở khi thấy nghệ thuật hát bội ngày càng vắng bóng khán giả, đặc biệt là giới trẻ, nhóm sinh viên khoa Sử - Địa - Chính trị Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng đã thiết kế các mô hình nhân vật hát bội dựa trên các tích tuồng cổ.
Các mô hình này được đóng gói dưới dạng blind box, tức là người mua không biết trước mình sẽ nhận được nhân vật nào, tạo cảm giác bất ngờ và kích thích tinh thần sưu tập. Tuy nhiên, điểm cốt lõi không nằm ở hình thức mà ở câu chuyện đi kèm mỗi nhân vật.
Câu Chuyện Đằng Sau Mỗi Nhân Vật
Mỗi nhân vật trong "Khát vọng Cửu Long" được lấy cảm hứng từ tuồng cổ Nam Bộ, mang theo tính cách, số phận và thông điệp đạo đức riêng biệt. Dù là nhân vật chính diện hay phản diện, tất cả đều phản ánh quan niệm sống, tinh thần nghĩa hiệp và công bằng của người xưa.
Nhật Long, đồng sáng lập dự án, chia sẻ: "Chúng tôi muốn người trẻ tiếp cận hát bội không bằng bài giảng hay lý thuyết khô khan, mà bằng sự tò mò và thích thú bắt đầu với món đồ cầm trên tay".
Nhóm dự kiến mỗi sản phẩm sẽ đi kèm thẻ câu chuyện và mã QR, giúp người sở hữu tìm hiểu sâu hơn về tích tuồng, bối cảnh ra đời và ý nghĩa văn hóa đằng sau. "Chúng tôi không muốn người trẻ chỉ thấy vẻ đẹp bên ngoài, mà còn hiểu được vì sao nhân vật ấy tồn tại trong lịch sử sân khấu Việt Nam", Long nhấn mạnh.
Tiềm Năng Phát Triển Và Ứng Dụng Rộng Rãi
Trong các cuộc thi khởi nghiệp dành cho sinh viên gần đây, cả hai dự án đều nhận được đánh giá cao nhờ ý tưởng chủ động trong việc làm mới quá khứ bằng sự hiểu biết, tôn trọng và sáng tạo. Lịch sử và văn hóa không bị hiện đại hóa một cách hời hợt, mà được trao cơ hội tiếp tục "sống" và lan tỏa trong những hình hài mới mẻ.
Một số ý kiến cho rằng, về lâu dài, từ hát bội, "Khát vọng Cửu Long" có thể mở rộng sang các loại hình nghệ thuật khác như chèo, bài chòi, tuồng... với cùng triết lý kể lại câu chuyện truyền thống bằng ngôn ngữ đương đại.
Trong khi đó, "Đại Việt GPT" không chỉ phục vụ mục đích học tập mà còn mở ra khả năng ứng dụng tại các bảo tàng và không gian trưng bày khác. Thay vì chỉ đọc bảng thuyết minh, du khách có thể trực tiếp tương tác, đặt câu hỏi và lắng nghe nhân vật lịch sử trả lời thông qua việc tận dụng công nghệ hiện có.
Cả hai dự án này đều thể hiện tinh thần đổi mới và khát vọng của sinh viên Đà Nẵng trong việc kết nối quá khứ với hiện tại, mang lại những trải nghiệm phong phú và ý nghĩa cho thế hệ trẻ.
