Những câu hỏi quen thuộc như “Con dạo này sao thế?” hay “Có chuyện gì thì nói với bố mẹ nhé” thường được cha mẹ dùng để mở đầu cuộc trò chuyện với con. Tuy nhiên, khi trẻ bước vào tuổi dậy thì, cách giao tiếp này không còn dễ nhận được sự chia sẻ; thay vào đó là sự im lặng, né tránh, thậm chí phản ứng gay gắt từ phía con trẻ.
Khoảng cách thế hệ và thách thức từ môi trường số
Theo báo cáo The State of the World’s Children 2017: Children in a Digital World của UNICEF, quá trình trẻ em lớn lên trong môi trường số đang thay đổi cách các em giao tiếp, kết nối và thể hiện cảm xúc. Điều này đặt ra thách thức mới đối với vai trò đồng hành của gia đình trong việc thấu hiểu tâm lý trẻ. Đáng chú ý, nhiều trẻ có xu hướng tìm kiếm sự hỗ trợ từ bên ngoài gia đình khi không thể chia sẻ trực tiếp với cha mẹ. Những phân tích này cho thấy khoảng cách giữa cha mẹ và con cái không chỉ đến từ khác biệt thế hệ mà còn gắn với sự thay đổi trong môi trường phát triển của trẻ hiện nay.
Khi phụ huynh cần một “người phiên dịch” tâm lý cho con
Không ít phụ huynh phản ánh con bước vào tuổi dậy thì trở nên thu mình, hạn chế giao tiếp và khó chia sẻ như trước. Trường hợp của chị H. (38 tuổi, Hà Nội) là một ví dụ. Con trai chị khi bước vào lớp 9 bắt đầu ít nói, thường xuyên ở trong phòng, chỉ trả lời ngắn gọn khi được hỏi chuyện. Dù nhiều lần chủ động trò chuyện, chị vẫn nhận lại sự im lặng hoặc phản ứng mang tính chống đối. “Tôi không rõ con đang gặp vấn đề gì ở trường hay chỉ đơn giản là không muốn chia sẻ với bố mẹ nữa”, chị nói.
Sự im lặng của con ở tuổi dậy thì vô tình tạo ra khoảng cách lớn với cha mẹ. Tình trạng kéo dài khiến giao tiếp giữa hai mẹ con ngày càng hạn chế. Đây cũng là thực tế được nhiều phụ huynh ghi nhận khi khoảng cách với con tăng lên rõ rệt trong giai đoạn dậy thì. Ở góc độ chuyên môn, chuyên gia tâm lý Phạm Thị Thanh Thúy cho rằng sự đứt gãy trong kết nối gia đình thường diễn ra âm thầm và chỉ được nhận ra khi khoảng cách đã trở nên đáng kể. Bà cũng nhấn mạnh rằng áp lực cuộc sống hiện đại khiến phụ huynh khó duy trì sự quan sát và kết nối cảm xúc liên tục với con, từ đó làm giảm mức độ thấu hiểu giữa hai thế hệ. Trong khi đó, các biểu hiện như im lặng, thu mình hay phản kháng không phản ánh đầy đủ trạng thái tâm sinh lý của trẻ. Việc chỉ nhìn vào hành vi bề mặt có thể khiến cha mẹ bỏ sót những tín hiệu quan trọng hoặc đưa ra phản ứng chưa phù hợp, từ đó khiến khoảng cách với con ngày càng gia tăng.
TeenCare và cách tiếp cận thấu hiểu tâm lý trẻ bằng AI
Xuất phát từ nhu cầu trong việc thấu hiểu tâm lý trẻ vị thành niên, TeenCare được phát triển như một nền tảng giáo dục và chăm sóc sức khỏe tinh thần, hướng tới việc hỗ trợ phụ huynh tiếp cận con theo cách có hệ thống thay vì chỉ dựa trên cảm nhận chủ quan. Nền tảng ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tổng hợp và phân tích thông tin trong quá trình học 1:1 của trẻ, đồng thời tích hợp dữ liệu từ các chương trình đào tạo kỹ năng dành cho cả phụ huynh và học sinh. Trên cơ sở đó, hệ thống đưa ra các phân tích theo xu hướng, giúp phụ huynh có thêm góc nhìn trong quá trình đồng hành cùng con. TeenCare giới thiệu mô hình kết hợp Mentor 1:1 và AI.
Khác với cách tiếp cận đơn lẻ, TeenCare xây dựng mô hình phân tích mang tính cá nhân hóa, trong đó các nguồn thông tin được kết nối theo thời gian để theo dõi sự thay đổi của từng trẻ, qua đó hình thành bức tranh tổng thể về quá trình phát triển tâm lý. Trên nền tảng này, hệ thống phát triển khái niệm “bản đồ tâm lý” dành riêng cho từng cá nhân. Đây không phải công cụ đưa ra kết luận thay cho cha mẹ hay chuyên gia, mà đóng vai trò hỗ trợ nhận diện các xu hướng cảm xúc và hành vi cần được theo dõi trong từng giai đoạn phát triển.
Kết quả thay đổi tích cực của học sinh từ các câu chuyện thực tế. Đại diện đội ngũ phát triển, bà Đặng Hương Giang cho biết TeenCare được định vị như một “trợ lý đồng hành”, cung cấp các báo cáo phân tích từ dữ liệu tổng hợp, qua đó hỗ trợ phụ huynh trong việc đưa ra quyết định và điều chỉnh cách tương tác phù hợp hơn với con.
Công nghệ AI trong vai trò kết nối gia đình
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong giáo dục và sức khỏe tinh thần, TeenCare cho thấy tiềm năng của công nghệ trong việc hỗ trợ thu hẹp khoảng cách giao tiếp trong gia đình. Tuy nhiên, công nghệ không nhằm thay thế vai trò của cha mẹ, mà đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ giúp việc thấu hiểu trở nên có cơ sở và rõ ràng hơn. Trong hành trình trưởng thành của trẻ, điều các em cần không chỉ là những lời khuyên đúng đắn, mà quan trọng hơn là cảm giác được lắng nghe và thấu hiểu. Khi được ứng dụng đúng cách, công nghệ có thể trở thành một cầu nối giúp sự thấu hiểu đó được bắt đầu một cách tự nhiên hơn. (Nguồn: Công ty TNHH TeenUp)
