Sáng 25.5, tại Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đã chủ trì buổi làm việc của Thường trực Ban Chỉ đạo về công tác nghiên cứu khoa học cơ bản.
Những hạn chế trong nghiên cứu khoa học cơ bản
Phát biểu kết luận buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, nghiên cứu khoa học cơ bản của Việt Nam hiện còn nhiều hạn chế, bất cập và chưa tương xứng với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Một trong những hạn chế được chỉ ra là chưa hình thành đầy đủ hệ sinh thái phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, trọng dụng và bảo vệ nhân tài khoa học. Đội ngũ chuyên gia đầu ngành ở nhiều lĩnh vực còn mỏng, thiếu lực lượng kế cận, nhiều nhà khoa học trẻ chưa có môi trường phát triển lâu dài, và tình trạng chảy máu chất xám vẫn diễn ra.
9 nhiệm vụ trọng tâm được đề ra
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Ban Chỉ đạo hoàn thiện báo cáo, trình Bộ Chính trị xem xét, kết luận theo hướng giao Đảng ủy Chính phủ chủ trì, lãnh đạo, chỉ đạo tập trung thực hiện 9 nhiệm vụ trọng tâm.
Tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý
Trước hết, cần tháo gỡ, giải quyết các điểm nghẽn, nút thắt, tạo hành lang pháp lý cho nghiên cứu khoa học cơ bản.
Xây dựng chiến lược quốc gia đến năm 2045
Khẩn trương xây dựng chiến lược quốc gia về phát triển nghiên cứu khoa học cơ bản đến năm 2045.
Thành lập Quỹ nghiên cứu cơ bản quốc gia đa niên
Xây dựng quỹ nghiên cứu cơ bản quốc gia đa niên, vận hành theo nguyên tắc cạnh tranh, minh bạch, đánh giá độc lập, tài trợ dài hạn 5-10-15 năm và chấp nhận rủi ro khoa học. Quỹ ưu tiên nhóm nghiên cứu mạnh, trung tâm xuất sắc, chương trình sau tiến sĩ, trưởng nhóm trẻ, dữ liệu nền và các hướng nghiên cứu có ý nghĩa chiến lược.
Cơ chế tài chính đặc thù cho khoa học xã hội và nhân văn
Xây dựng cơ chế tài chính đặc thù cho khoa học xã hội và nhân văn, coi đây là đầu tư công chiến lược cho năng lực lãnh đạo, quản trị, thể chế, văn hóa, con người và sức mạnh mềm quốc gia. Không áp dụng máy móc logic thương mại hóa sản phẩm, mà phải có ngân sách nền ổn định, cơ chế đặt hàng chính sách và đầu tư cho dữ liệu xã hội, điều tra dài hạn, thư viện số, số hóa di sản.
Chương trình quốc gia về nhân tài khoa học cơ bản
Xây dựng chương trình quốc gia về nhân tài khoa học cơ bản, bao quát từ phát hiện sớm, đào tạo tinh hoa, học bổng tiến sĩ, sau tiến sĩ, trưởng nhóm trẻ đến chuyên gia đầu ngành và trí thức Việt Nam toàn cầu. Có cơ chế giao nhiệm vụ lớn, trao quyền tự chủ, hỗ trợ kinh phí khởi động và thu hút chuyên gia quốc tế, chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài.
Hệ thống dữ liệu khoa học và xã hội quốc gia
Xây dựng hệ thống dữ liệu khoa học và dữ liệu xã hội quốc gia, coi dữ liệu là hạ tầng chiến lược của nghiên cứu cơ bản trong thời đại AI.
Tái cấu trúc hai viện hàn lâm
Hoàn thiện đề án tái cấu trúc và cơ chế hoạt động của hai viện hàn lâm. Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ tập trung vào khoa học tự nhiên, công nghệ nền tảng, dữ liệu, AI, vật liệu, sinh học, biển, môi trường, năng lượng. Viện Hàn lâm Khoa học xã hội tập trung vào lý luận, thể chế, mô hình phát triển Việt Nam, văn hóa, con người, xã hội số và dự báo chiến lược.
Chuẩn liêm chính khoa học quốc gia
Ban hành chuẩn liêm chính khoa học quốc gia, gắn với cơ chế đánh giá, công khai dữ liệu tài trợ, xử lý nghiêm gian lận học thuật, ngụy tạo dữ liệu, đạo văn, xung đột lợi ích, công bố hình thức và bệnh thành tích. Đồng thời xây dựng môi trường học thuật trung thực, phản biện và tôn trọng chất lượng.
Cơ chế đặt hàng nghiên cứu phục vụ xây dựng chính sách
Thiết lập cơ chế đặt hàng nghiên cứu phục vụ trực tiếp xây dựng nghị quyết, luật, chiến lược, quy hoạch và chính sách quốc gia.
Tinh thần hành động quyết liệt
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: "Tinh thần chung là phải hành động quyết liệt hơn, đổi mới mạnh mẽ hơn và có tầm nhìn dài hạn hơn đối với nghiên cứu khoa học cơ bản. Chúng ta không chỉ giải quyết câu chuyện của ngành khoa học hôm nay, mà đang chuẩn bị nền tảng tri thức cho tương lai phát triển của đất nước trong nhiều thập niên tới".
