Tại hội nghị hướng dẫn công tác coi thi vào lớp 10 Hà Nội năm học 2026-2027, Thượng tá Đào Mạnh Tiến, Phó trưởng Phòng Kỹ thuật nghiệp vụ (PA06), Công an TP Hà Nội, đã chỉ ra rằng tình trạng gian lận thi cử bằng thiết bị công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo đang diễn biến phức tạp trong những năm gần đây. Tại Việt Nam, lực lượng công an liên tiếp phát hiện các đường dây buôn bán thiết bị gian lận như tai nghe siêu nhỏ, camera ngụy trang, thiết bị truyền tín hiệu không dây và kính thông minh tích hợp AI. Do đó, cán bộ coi thi cần nâng cao cảnh giác trước các thủ đoạn gian lận mới.
Các phương thức gian lận phổ biến
Thượng tá Đào Mạnh Tiến đã liệt kê năm phương thức gian lận chính mà thí sinh có thể sử dụng:
1. Lưu trữ tài liệu điện tử trong máy tính cầm tay
Một số máy tính được cài sẵn công thức, văn bản, đáp án hoặc file tài liệu để tra cứu trong phòng thi. Nhiều thiết bị còn được ngụy trang dưới dạng máy tính Casio thông thường nhưng tích hợp bộ nhớ điện tử, kết nối Bluetooth hoặc khả năng truyền dữ liệu.
2. Nhận đáp án bí mật từ bên ngoài
Thí sinh có thể nhận đáp án thông qua tín hiệu rung hoặc công nghệ dẫn truyền âm thanh qua xương. Các thiết bị thường dùng gồm vòng tay điện tử, thiết bị rung mini, kính thông minh, tai nghe siêu nhỏ hoặc thiết bị đeo cổ tích hợp công nghệ truyền âm thanh khó bị phát hiện.
3. Ghi âm và truyền đề thi ra ngoài
Thí sinh sử dụng tai nghe điện từ hoặc thiết bị thu phát tín hiệu giấu trong tai, cổ áo hay quần áo để đọc nhỏ hoặc ghi âm nội dung đề thi, sau đó truyền ra ngoài cho người hỗ trợ giải bài. Các thiết bị này có kích thước rất nhỏ, khó bị phát hiện và có thể hoạt động liên tục trong suốt thời gian thi.
4. Chụp ảnh đề thi để gửi ra ngoài
Đây là hình thức gian lận nguy hiểm vì có thể chuyển toàn bộ nội dung đề thi ra ngoài trong thời gian ngắn. Các đối tượng thường dùng camera siêu nhỏ ngụy trang trong cúc áo, bút viết, kính mắt hoặc đồng hồ để bí mật chụp đề thi. Dữ liệu sau đó được truyền ra ngoài qua Internet hoặc thiết bị không dây để nhận đáp án gửi ngược lại cho thí sinh.
5. Sử dụng công nghệ hiện đại giải đề ngay tại chỗ
Phương thức này kết hợp thiết bị thông minh, Internet và trí tuệ nhân tạo. Thí sinh có thể dùng kính thông minh, kính AI hoặc các thiết bị ngụy trang để chụp ảnh câu hỏi, sau đó đưa vào các ứng dụng AI như ChatGPT hay StudyX nhằm phân tích và đưa ra đáp án gần như ngay lập tức. Một số loại kính thông minh còn tích hợp camera siêu nhỏ và màn hình hiển thị dữ liệu trên mắt kính, cho phép người dùng vừa quan sát phòng thi vừa nhận đáp án mà khó bị phát hiện.
Phương pháp nhận biết hành vi sử dụng thiết bị gian lận
Theo ông Tiến, cán bộ coi thi cần kiểm tra kỹ vật dụng mang vào phòng, đồng thời chú ý quan sát tâm lý, hành vi và cử chỉ bất thường của thí sinh.
Quan sát đặc điểm vật dụng
Các thiết bị gian lận được ngụy trang tinh vi, nhưng cán bộ coi thi có thể nhận biết qua các dấu hiệu bất thường như loa, tai nghe, màn hình hiển thị, bộ phận truyền dữ liệu, Bluetooth, wifi... Ví dụ, máy tính cầm tay thông thường chỉ có bàn phím và màn hình, không có lỗ nhỏ hay cổng kết nối lạ. Nếu là thiết bị ngụy trang, thường có cổng sạc hoặc khe kết nối nguồn. Với đồng hồ đeo tay, cần kiểm tra trạng thái hoạt động của màn hình và các biểu tượng như cột sóng, wifi, Bluetooth, khe lắp SIM...
Nhận biết qua biểu hiện tâm lý
Người sử dụng thiết bị gian lận thường có tâm lý che giấu, dễ xuất hiện các biểu hiện bất thường như lo lắng, hồi hộp, thiếu tự nhiên; mặc áo dài tay hoặc nhiều lớp dù thời tiết nóng bức; cổ áo, túi áo cộm vật lạ; để tóc dài che tai, che gáy. Sau khi nhận đề, một số thí sinh có thể lẩm bẩm đọc đề, vô tình phát ra tiếng hoặc thiếu tập trung khi làm bài do chờ tín hiệu từ thiết bị giấu trong người. Thí sinh cũng thường xuyên quan sát cán bộ coi thi hoặc đưa tay lên tai, lên mặt do thiết bị trong tai gây ngứa, khó chịu.
Chú ý dấu hiệu bất thường trong quá trình làm bài
Nếu thí sinh đeo đồng hồ màn hình điện tử, vòng tay, nhẫn lạ hoặc kính thông minh, các thao tác như liên tục điều chỉnh thiết bị, thường xuyên nhìn xuống đồng hồ hoặc bàn tay đều có thể là dấu hiệu đáng nghi. Theo ông Tiến, thí sinh sử dụng tai nghe siêu nhỏ thường nhét thiết bị vào tai phải vì đa số viết bằng tay phải và có xu hướng nghiêng đầu sang trái khi làm bài. Nếu đeo ở tai trái, thiết bị dễ bị rơi ra ngoài hơn.
Ngoài ra, Sở GD-ĐT Hà Nội đã nêu những điểm mới trong hình thức làm bài thi lớp 10 năm 2026 mà thí sinh cần lưu ý. Đồng thời, có 6 lưu ý đặc biệt dành cho học sinh và phụ huynh qua những đợt thi lớp 10 đầu tiên, nhấn mạnh việc chuẩn bị kỹ lưỡng nhưng tránh tạo áp lực, căng thẳng quá mức. GS Ngô Bảo Châu cũng cảnh báo rằng lạm dụng AI khiến việc làm bài tập về nhà mất đi nhiều ý nghĩa.
