Bốn kiểu người dễ sập bẫy lừa đảo online: Cảnh báo từ chuyên gia tâm lý
Không chỉ những người thiếu hiểu biết về công nghệ, mà ngay cả những cá nhân có học thức cao cũng có thể trở thành nạn nhân của lừa đảo trực tuyến nếu sở hữu những điểm yếu tâm lý nhất định. Theo các chuyên gia, lừa đảo online thực chất là một cuộc tấn công vào tâm trí, khai thác sâu sắc các yếu tố cảm xúc và hành vi con người.
Một nghiên cứu của hai chuyên gia David Modic và Stephen E.G. Lea từ Đại học Exeter, Anh, đã chỉ ra rằng 74% sinh viên đại học từng mắc bẫy lừa đảo ở các mức độ khác nhau, minh chứng cho tính phổ biến của vấn đề này. Dưới đây là bốn đặc điểm tâm lý chính khiến một người dễ trở thành "con mồi" của tội phạm mạng.
Tâm lý nể sợ người có thẩm quyền
Từ nhỏ, chúng ta được giáo dục phải tuân thủ quy tắc và nghe lời những người có quyền lực. Kẻ lừa đảo lợi dụng triệt để điểm yếu này bằng cách mạo danh các nhân vật như công an, nhân viên ngân hàng, hoặc cán bộ thuế. Khi một "người có thẩm quyền" dọa nạt và yêu cầu cung cấp mật khẩu hoặc cài đặt ứng dụng để "phục vụ điều tra", nỗi sợ sai phạm thường khiến lý trí của nạn nhân tạm thời bị lu mờ, dẫn đến hành động ngoan ngoãn làm theo mà không suy xét kỹ.
Dễ bị áp lực đám đông chi phối
Con người luôn có nhu cầu thuộc về một tập thể, và tội phạm mạng thường khai thác điều này bằng cách lập ra các nhóm chat giả mạo về đầu tư tài chính hoặc việc nhẹ lương cao. Trong đó, hàng chục tài khoản ảo đóng vai người đã trúng quả đậm và liên tục tung hô chuyên gia. Khi thấy "ai cũng kiếm được tiền", nạn nhân dễ nảy sinh tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội, hay còn gọi là FOMO. Áp lực ngầm từ đám đông khiến họ chấp nhận rủi ro, chuyển tiền mà không hề kiểm chứng thông tin.
Cố chấp và ngại thay đổi quyết định
Trong tâm lý học, khi đã đồng ý với một điều gì đó, chúng ta thường có xu hướng bám sát kế hoạch để không tỏ ra là người thiếu nhất quán. Kẻ lừa đảo nắm rõ điều này nên ban đầu chỉ đưa ra những yêu cầu chuyển khoản rất nhỏ, chẳng hạn vài chục nghìn đồng. Một khi nạn nhân đã lỡ "phóng lao", dù sau đó nhận ra những dấu hiệu đáng ngờ, họ vẫn tự huyễn hoặc bản thân để tiếp tục chuyển những số tiền lớn hơn với hy vọng lấy lại được vốn ban đầu.
Dễ bị cảm xúc dẫn dắt
Đây được xem là "tử huyệt" lớn nhất trong các cuộc tấn công lừa đảo. Kẻ lừa đảo không thi gan về trí tuệ mà nhắm thẳng vào cảm xúc của nạn nhân, như sự sợ hãi (ví dụ: tài khoản sắp bị khóa hoặc dính dáng đến rửa tiền) hoặc lòng tham (như trúng thưởng lớn). Những người có thói quen phản ứng nhanh theo cảm xúc, thiếu khả năng điềm tĩnh đánh giá tình hình, thường bấm vào đường link độc hại ngay lập tức mà không suy nghĩ kỹ.
Sự tỉnh táo trước tội phạm mạng không chỉ phụ thuộc vào mức độ thông minh, mà quan trọng hơn là khả năng làm chủ bản thân. Khi nhận được một cuộc gọi hay tin nhắn khiến bạn cảm thấy vô cùng lo sợ, cấp bách, hoặc được tâng bốc quá mức, quy tắc vàng là: Hãy dừng lại ít nhất 60 giây trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào. Điều này giúp bạn có thời gian suy xét và tránh những hậu quả đáng tiếc.
