Công nghệ trở thành vũ khí nguy hiểm trong nạn rình rập
Thiết bị theo dõi GPS, Apple AirTags và các phần mềm gián điệp đang bị những kẻ rình rập lợi dụng như một công cụ tinh vi để quấy rối và khủng bố tinh thần nạn nhân. Tình trạng này khiến nhiều người, như Nicola, phải sống trong nỗi sợ hãi triền miên, với những hệ lụy nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần và an toàn cá nhân.
Câu chuyện kinh hoàng của Nicola và sự thờ ơ từ cơ quan chức năng
Cơn ác mộng của Nicola bắt đầu từ 18 tháng trước, sau khi cô chấm dứt một mối quan hệ ngắn ngủi nhưng đầy bạo lực. Chỉ trong vài tuần, cô nhận ra người bạn trai cũ biết rõ mọi động thái của mình. Anh ta liên tục xuất hiện bên ngoài nơi làm việc, theo dõi các địa điểm cô đến và đậu xe gần nhà mỗi khi Nicola đi tập thể dục.
Nicola đã nộp đơn xin lệnh cấm quấy rối từ tòa án và báo cáo sự việc cho cảnh sát tới 35 lần. Tuy nhiên, cô cho rằng cơ quan chức năng đã không nghiêm túc xem xét những lo ngại của mình. Sự thờ ơ này đã dẫn đến hậu quả nghiêm trọng khi Nicola ba lần cố gắng tự tử và ba lần tự gây thương tích kể từ khi hành vi rình rập leo thang vào tháng 10/2024.
Hành vi phạm tội chỉ được phát hiện khi Nicola mang điện thoại đến cửa hàng sửa chữa. Tại đây, chương trình phần mềm gián điệp Mspy, vốn được thiết kế để phụ huynh kiểm soát việc sử dụng điện thoại của con cái, đã được tìm thấy trên thiết bị của cô. Điều này đồng nghĩa với việc người bạn trai cũ có quyền truy cập vào tất cả ứng dụng, vị trí GPS và tin nhắn của Nicola.
"Thật kinh khủng. Tôi luôn ở trong trạng thái cảnh giác cao độ, ngồi dựa lưng vào tường, thay đổi thói quen sinh hoạt và sợ hãi mỗi khi ra ngoài", Nicola chia sẻ. Chưa bao giờ trong đời cô cảm thấy sợ hãi đến thế, buộc phải lập tức đổi điện thoại và thay đổi công việc để tìm kiếm sự an toàn.
Sự gia tăng đáng báo động của nạn rình rập trực tuyến
Trải nghiệm kinh hoàng của Nicola không phải là cá biệt. Các tổ chức từ thiện và nhà hoạt động đang cảnh báo về sự gia tăng đáng báo động của các hành vi lạm dụng thông qua công nghệ. Những kẻ rình rập ngày càng tinh vi trong việc sử dụng thiết bị GPS, phần mềm gián điệp và Apple AirTags để quấy rối nạn nhân.
Dữ liệu từ các lực lượng cảnh sát ở Anh và xứ Wales cho thấy số lượng báo cáo về hành vi rình rập liên quan đến thiết bị định vị AirTag và GPS đã tăng vọt 896%, từ 57 vụ năm 2018 lên 568 vụ vào cuối 2024. Trong các vụ kiểm soát cưỡng chế, con số này tăng từ 38 lên 431 trong cùng thời kỳ, tương đương mức tăng 1.034%. Các chuyên gia nhận định con số thực tế có thể cao hơn nhiều do nhiều vụ việc không được báo cáo.
Những kẻ bạo hành sử dụng các thiết bị nhỏ bằng đồng xu, có thể mua với giá chỉ khoảng một triệu đồng, cùng với các ứng dụng được thiết kế cho mục đích kiểm soát trẻ em, để theo dõi vị trí của người yêu cũ. Đại diện tổ chức từ thiện chống bạo lực gia đình Refuge cho biết việc theo dõi và giám sát bí mật đã gia tăng "trong thời gian dài" do công nghệ phát triển mang lại nhiều lựa chọn hơn.
Ví dụ, nhiều xe hơi đời mới được trang bị hệ thống định vị GPS có thể theo dõi qua ứng dụng, Apple AirTags có thể dễ dàng giấu trong quần áo, tính năng "Find my iPhone", camera chuông cửa thông minh và nhiều công cụ khác đang bị lạm dụng.
Phản ứng của các công ty công nghệ và thách thức trong điều tra
Apple đã triển khai các tính năng an toàn như cảnh báo khi một thiết bị AirTag không xác định đang theo dõi người dùng. Tuy nhiên, nhiều nạn nhân vẫn phát hiện các thiết bị này được giấu kín trong xe, túi áo khoác, và thậm chí trong ba lô của con cái họ.
Đại diện tổ chức từ thiện chống rình rập Suzy Lamplugh Trust nhận định các công ty công nghệ thường điều chỉnh sản phẩm sau khi nhận được khiếu nại, nhưng hành động này thường "quá muộn". Trong khi đó, nhiều công nghệ theo dõi khác được quảng cáo trực tiếp cho những kẻ muốn rình rập thông qua các trang web chuyên về theo dõi người yêu cũ.
Trường hợp của Sasha là một minh chứng cho sự nguy hiểm. Bạn trai cũ của cô tiếp tục rình rập sau khi chia tay bằng cách phân tích dữ liệu định vị được nhúng trong ảnh. Anh ta có thể thêm những bức ảnh đó vào thư viện và sử dụng dữ liệu để xác định con phố nơi Sasha sinh sống. Do những đe dọa tính mạng, Sasha đã được cảnh sát đưa đến nơi trú ẩn an toàn.
Hậu quả nghiêm trọng và kêu gọi hành động
Các nhà hoạt động cảnh báo rằng số lượng nạn nhân bị rình rập phải nhập viện tâm thần do suy sụp sức khỏe tâm thần đang ngày càng tăng. Trong đơn khiếu nại gửi tới lực lượng cảnh sát Anh năm 2022, tổ chức Suzy Lamplugh Trust bày tỏ lo ngại rằng cảnh sát chưa nhận thức đầy đủ về tác động thực sự của hành vi rình rập trực tuyến.
Charlotte Hopper từ tổ chức The Cyber Helpline mô tả nhiều trường hợp nạn nhân bị yêu cầu vứt bỏ thiết bị theo dõi mà không cân nhắc đến nguy cơ leo thang hành vi. Hoặc cảnh sát thu giữ thiết bị mà không tắt nguồn, vô tình tiết lộ vị trí cho thủ phạm.
"Khi kẻ rình rập bị vô hiệu hóa thiết bị theo dõi hoặc mất quyền truy cập tài khoản trực tuyến, mọi việc có thể trở nên nghiêm trọng hơn. Chúng ta thường thấy chúng xuất hiện tại nhà nạn nhân. Việc tước đi quyền kiểm soát trong các hành vi ám ảnh và lặp đi lặp lại có thể dẫn đến sự leo thang nguy hiểm", bà Charlotte nhấn mạnh.
Phó cảnh sát trưởng Sarah Poolman, người đứng đầu lực lượng quốc gia về vấn nạn rình rập và quấy rối, cho biết rình rập trực tuyến và cách thức tội phạm lợi dụng công nghệ đã được cập nhật trong chương trình huấn luyện cho sĩ quan. Đồng thời, họ đã đưa ra hướng dẫn chi tiết về cách thu thập và bảo quản bằng chứng kỹ thuật số nhằm đưa thủ phạm ra trước công lý một cách hiệu quả.
