Cuộc đua tuyến cáp internet đất liền vùng Vịnh: Giải pháp né tránh xung đột hay tham vọng địa chính trị?
Trong nhiều thập kỷ, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đã xây dựng hệ thống đường ống dẫn dầu khổng lồ để tránh khu vực eo biển Hormuz dễ xảy ra xung đột. Ngày nay, một chiến lược tương tự đang được áp dụng cho lĩnh vực hạ tầng viễn thông, tạo nên một cuộc chạy đua quy mô lớn với ít nhất 6 dự án trị giá hàng trăm triệu USD.
Động lực từ những mối đe dọa an ninh
Động thái này được đẩy nhanh đáng kể sau các cuộc tấn công trả đũa của Iran nhắm vào một trung tâm dữ liệu của Amazon tại khu vực. Sự kiện này đã phơi bày điểm yếu chí mạng của mạng lưới cáp ngầm dưới đáy biển hiện tại: rất khó bảo trì và gần như không thể sửa chữa khi xung đột vũ trang bùng nổ. Hạ tầng internet của toàn vùng Vịnh hiện phụ thuộc nặng nề vào những tuyến cáp chạy qua eo biển Hormuz, một cửa ngõ chiến lược nhưng cũng đầy rủi ro.
Việc dịch chuyển hạ tầng lên đất liền đã kích hoạt một làn sóng đầu tư mạnh mẽ nhằm kết nối internet từ vùng Vịnh sang châu Âu qua các hành lang an toàn hơn.
Các siêu dự án trong cuộc đua
Tiến độ nhanh nhất hiện thuộc về dự án SilkLink do tập đoàn viễn thông khổng lồ STC của Ả Rập Xê Út dẫn dắt. Tuyến cáp này dài 4.500 km, sẽ chạy qua Jordan và Syria trước khi vươn tới bờ biển Địa Trung Hải. Dự án dự kiến đi vào vận hành giai đoạn đầu trong vòng 18 đến 24 tháng tới, hứa hẹn mang lại sự ổn định cho luồng dữ liệu khu vực.
Không đứng ngoài cuộc chơi, tập đoàn Ooredoo của Qatar đã cam kết rót 500 triệu USD để phát triển dự án Fibre in Gulf (FiG). Kế hoạch này lấy Iraq làm trạm trung chuyển then chốt để kết nối dữ liệu giữa châu Á và châu Âu thông qua cửa ngõ Thổ Nhĩ Kỳ.
Cùng lúc đó, một liên minh tư nhân đang tích cực xúc tiến dự án cáp lai WorldLink trị giá lên tới 700 triệu USD. Tuyến cáp này sẽ chạy từ UAE, đi qua bán đảo Al-Faw của Iraq để đến vùng Kurdistan. Điểm đáng chú ý là dự án này đặc biệt nhắm tới việc phục vụ lưu lượng dữ liệu khổng lồ phát sinh từ sự bùng nổ của các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và điện toán đám mây.
Những rào cản không dễ vượt qua
Dù mang ý nghĩa chiến lược quan trọng trong việc giải tỏa áp lực cho hạ tầng số, các tuyến cáp cạn này lại vấp phải hàng loạt rào cản địa chính trị cực kỳ phức tạp. Hành lang cáp buộc phải đi qua những "điểm nóng an ninh" nổi tiếng như Syria, Sudan, Ethiopia và Iraq. Bài học từ sự sụp đổ của hệ thống cáp JADI trong quá khứ do nội chiến Syria gây ra vẫn là một rủi ro hiện hữu, nhắc nhở về tính mong manh của các dự án xuyên biên giới.
Bên cạnh yếu tố an ninh, rào cản pháp lý và hiệu quả kinh tế cũng là những bài toán hóc búa. Cáp quang biển hiện vẫn giữ lợi thế tuyệt đối về chi phí thấp và dung lượng truyền tải cực lớn. Ông Alan Mauldin, Giám đốc nghiên cứu tại tổ chức TeleGeography, nhận định: "Việc thống nhất quyền sở hữu sợi quang xuyên quốc gia và mức phí quá cảnh giữa các chính phủ láng giềng thường phức tạp và khó vượt qua hơn cả khâu thi công kỹ thuật."
Bức tranh địa chính trị phức tạp
Đánh giá về bức tranh tổng thể, ông Kristian Coates Ulrichsen, chuyên gia tại Viện Baker thuộc Đại học Rice, cho rằng cuộc đua xây dựng tuyến cáp đất liền này phản ánh tham vọng cạnh tranh tầm ảnh hưởng giữa các quốc gia vùng Vịnh hơn là một nỗ lực phối hợp đồng bộ vì lợi ích chung. Sự thành bại của các "siêu dự án" kể trên sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ nhượng bộ và tinh thần hợp tác thực sự giữa các chính phủ liên quan.
Nếu thiếu đi sự đồng thuận và cơ chế phối hợp chặt chẽ, cáp quang đất liền sẽ khó lòng trở thành giải pháp thay thế hoàn hảo cho cáp biển. Điều này tiếp tục đặt các tập đoàn công nghệ toàn cầu và nhà cung cấp dịch vụ trước bài toán rủi ro nan giải khi phải duy trì hệ thống hạ tầng số tại một khu vực địa chính trị nhạy cảm và tiềm ẩn nhiều bất ổn.
