Trước thềm Ngày Quốc tế Thiếu nhi (1/6), Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc (OHCHR) đã công bố bộ hướng dẫn mang tên “Bảo đảm an toàn trực tuyến cho trẻ em”. Tài liệu này bao gồm 10 nguyên tắc quan trọng nhằm bảo vệ trẻ em trên các nền tảng số, trong đó nhấn mạnh việc đảm bảo mức độ bảo vệ cao nhất đối với dữ liệu của trẻ em.
Những vấn đề mới: Chatbot AI và thiết kế gây nghiện
Theo hướng dẫn, các vấn đề mới nổi như sử dụng chatbot trí tuệ nhân tạo (AI) hoặc các thiết kế dễ gây nghiện cần được áp dụng giới hạn độ tuổi. Đồng thời, cần đảm bảo quyền tiếp cận cơ chế khắc phục cho trẻ em khi quyền của các em bị xâm phạm.
Phát biểu của Cao ủy Nhân quyền LHQ
Trong phát biểu ngày 29/5, Cao ủy Nhân quyền LHQ chỉ rõ “thế giới kỹ thuật số” có thể giúp trẻ em tiếp cận học tập, giao lưu và hội nhập cộng đồng, cũng như phát huy khả năng sáng tạo. Tuy nhiên, nó cũng tiềm ẩn những rủi ro thực sự đối với sự an toàn, quyền riêng tư và sức khỏe tinh thần của trẻ em.
Những tác hại mà trẻ em phải đối mặt trong không gian kỹ thuật số - từ các tính năng thiết kế gây nghiện như tự động phát video và thông báo liên tục từ các ứng dụng, đến vi phạm quyền riêng tư - không phải là điều không thể tránh khỏi. Theo ông, đó là kết quả của những lựa chọn thương mại có chủ đích.
Kêu gọi hành động khẩn cấp
Cao ủy Nhân quyền LHQ nhấn mạnh việc tăng cường bảo vệ trẻ em trên không gian mạng là một ưu tiên cấp bách, cần được thực hiện một cách khẩn trương và hiệu quả. Ông kêu gọi các quốc gia và các công ty công nghệ áp dụng những biện pháp mạnh mẽ hơn để biến các nền tảng trực tuyến thành nơi an toàn cho trẻ em, thông qua việc siết chặt quản lý, tăng cường giám sát và nâng cao trách nhiệm giải trình.
Bối cảnh các hạn chế độ tuổi trên toàn cầu
Bộ hướng dẫn của OHCHR được đưa ra trong bối cảnh các hạn chế về độ tuổi trên mạng xã hội đang lan rộng trên toàn thế giới. Tháng 12/2025, Australia ban hành luật cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng các nền tảng trực tuyến, tiếp đến là Indonesia và Malaysia, trong khi nhiều nước khác đang cân nhắc các động thái tương tự.
Tuy nhiên, ông Turk cảnh báo rằng các lệnh cấm mạng xã hội toàn diện không phải là giải pháp tối ưu. Việc chỉ tập trung vào các quy định giới hạn độ tuổi sẽ không làm thay đổi các thiết kế và thuật toán. Ông nêu thực tế cho thấy các lệnh cấm có thể dễ dàng bị lách, thậm chí khiến trẻ em chuyển sang những nền tảng rủi ro hơn và ít được giám sát hơn. Ông nói: “Việc chỉ đơn giản hạn chế quyền truy cập vào các nền tảng vẫn không an toàn, không thể được coi là giải pháp cuối cùng”.
Kêu gọi tích hợp an toàn ngay từ khâu thiết kế
LHQ kêu gọi các công ty công nghệ tích hợp yếu tố an toàn ngay từ khâu thiết kế, thay vì chuyển gánh nặng sang cho các bậc cha mẹ và trẻ em. Giám đốc phụ trách các vấn đề chuyên môn và thủ tục đặc biệt của OHCHR, bà Peggy Hicks, nêu rõ: Các công ty công nghệ cần thay đổi cách thiết kế và vận hành nền tảng số để bảo vệ tốt hơn quyền và sự an toàn của trẻ em. Nếu không, họ sẽ phải chịu trách nhiệm trước luật pháp và các khoản phạt do cơ quan quản lý áp đặt.
Các khuyến nghị cụ thể
Bộ hướng dẫn của OHCHR cũng khuyến nghị đánh giá tác động bắt buộc đối với quyền trẻ em, quy định xác minh độ tuổi chặt chẽ để bảo vệ trẻ em trước rủi ro về quyền riêng tư, và tham vấn với chính trẻ em khi xây dựng các biện pháp ứng phó theo quy định.
Động thái của EU và G7
Liên minh châu Âu (EU) cũng đang cân nhắc các quy định mới liên quan đến việc đảm bảo an toàn cho trẻ em trên các nền tảng kỹ thuật số. Trong phát biểu tuần trước, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen nhấn mạnh, EU nên xem xét việc hạn chế trẻ em tiếp cận mạng xã hội bằng các quy định mới, có thể được đề xuất trong vòng vài tháng tới. Chủ tịch EC đã giao nhiệm vụ cho một nhóm chuyên gia trước tháng 7 tới phải báo cáo tiến độ các bước mà EU nên thực hiện để bảo vệ trẻ vị thành niên trên không gian mạng, bao gồm khả năng cấm sử dụng mạng xã hội.
Bảo đảm an toàn cho trẻ em trong môi trường trực tuyến cũng là một chủ đề chính tại Hội nghị Bộ trưởng phụ trách lĩnh vực kỹ thuật số của Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7), diễn ra tại Paris (Pháp) cuối tuần qua. Các Bộ trưởng đã thảo luận và thống nhất cách tiếp cận cùng một số biện pháp bảo vệ trẻ em trong môi trường số, cùng với các vấn đề liên quan đến an ninh, công nghệ và quản trị AI.
