Kế hoạch an ninh quốc gia Mỹ bị chỉ trích vì đánh giá thấp nguy cơ Iran đóng eo biển Hormuz
Theo các nguồn tin nội bộ, đội ngũ an ninh quốc gia của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã không tính toán đầy đủ những hệ quả tiềm tàng trong kịch bản tồi tệ nhất mà chính quyền hiện phải đối mặt: việc Iran đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng cách phong tỏa eo biển Hormuz.
Phân tích chuyên môn bị xem nhẹ
Các nguồn tin cho biết, dù các quan chức chủ chốt từ Bộ Năng lượng và Bộ Tài chính có tham dự một số cuộc họp chính thức về kế hoạch chiến dịch trước khi nó bắt đầu, các phân tích và dự báo của những cơ quan chuyên môn này - vốn là yếu tố then chốt trong quá trình ra quyết định của các chính quyền trước - chỉ được xem là yếu tố thứ yếu.
Việc ông Trump ưu tiên tham khảo ý kiến từ một nhóm cố vấn thân cận trong các quyết định an ninh quốc gia đã khiến các cuộc tranh luận liên cơ quan về hậu quả kinh tế tiềm tàng bị gạt ra bên lề. Ba nguồn tin cho biết trong các cuộc họp kín gần đây với các nhà lập pháp, các quan chức cấp cao trong chính quyền Trump thừa nhận họ đã không lên kế hoạch cho khả năng Iran đóng eo biển để đáp trả các cuộc không kích.
Nguyên nhân từ những giả định sai lầm
Nhiều nguồn tin tiết lộ lý do chính là các quan chức tin rằng việc đóng eo biển sẽ gây tổn hại cho Iran nhiều hơn cho Mỹ. Quan điểm này được củng cố bởi việc Iran trước đây từng đưa ra những lời đe dọa nhưng không hành động tại eo biển sau các cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào cơ sở hạt nhân Iran mùa hè năm ngoái.
Trong bối cảnh nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu dồi dào, sản lượng dầu của Mỹ đạt mức kỷ lục, cùng với việc khả năng mở rộng nhanh chóng sản lượng từ Venezuela, quy mô toàn cầu của các rủi ro tiêu cực không được xem là yếu tố cần cân nhắc lớn. Ngay cả khi xem xét khả năng gián đoạn tại eo biển, chính quyền Trump vẫn tập trung nhiều hơn vào cách nhìn rất tích cực về việc thị trường sẽ phản ứng thế nào nếu mối đe dọa gián đoạn từ Iran bị loại bỏ hoàn toàn.
Thách thức trong việc hộ tống tàu chở dầu
Các quan chức cho biết có thể phải mất nhiều tuần trước khi các nỗ lực của chính quyền nhằm giảm bớt tác động kinh tế ngày càng nghiêm trọng bắt đầu phát huy hiệu quả. Những biện pháp này bao gồm các nhiệm vụ hộ tống tàu chở dầu bằng hải quân với mức độ rủi ro cao đi qua eo biển, nhưng Lầu Năm Góc hiện cho rằng hoạt động đó quá nguy hiểm để tiến hành.
Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright ngày 12.3 xác nhận Hải quân Mỹ hiện chưa thể hộ tống tàu thương mại qua eo biển, nhưng gợi ý năng lực này có thể được triển khai vào cuối tháng. "Điều đó sẽ xảy ra khá sớm, nhưng không thể diễn ra ngay lúc này. Chúng tôi đơn giản là chưa sẵn sàng", ông nói trên CNBC.
Các quan chức quân sự cũng nói với đại diện ngành năng lượng rằng họ hiện không thể điều thêm tàu hải quân cho nhiệm vụ hộ tống, vì các tàu đang tham gia các chiến dịch tấn công ở nơi khác. Một quan chức quân đội Mỹ nói với CNN rằng các mối đe dọa chính đối với tàu thuyền tìm cách đi qua eo biển là máy bay không người lái và tên lửa của Iran, tiếp theo là thủy lôi.
Phản ứng từ các chuyên gia và cựu quan chức
Thực tế tại eo biển Hormuz khiến các đối tác ngoại giao, cựu quan chức Mỹ trong lĩnh vực kinh tế và năng lượng, cùng các lãnh đạo ngành công nghiệp rơi vào trạng thái bối rối và khó tin. "Một nguyên tắc nền tảng trong chính sách an ninh quốc gia của Mỹ suốt nhiều thập kỷ là lập kế hoạch để ngăn chặn chính xác kịch bản này, dù từ lâu nó được coi là gần như không thể xảy ra. Tôi thực sự sững sờ", một cựu quan chức Mỹ từng phục vụ trong cả chính quyền Cộng hòa và Dân chủ nói.
Ông Nate Swanson, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ phụ trách hồ sơ Iran, cho biết trong thập niên 1980 từng có các chiến dịch hộ tống tàu dầu qua eo biển này, nhưng việc Iran sử dụng máy bay không người lái lần này khiến tình hình hoàn toàn khác.
Các biện pháp thay thế đang được xem xét
Trong khi chờ đợi khả năng hộ tống bằng hải quân, chính quyền Trump đang xem xét nhiều biện pháp khác để giảm áp lực giá nhiên liệu:
- Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent ngày 12.3 thông báo Bộ Tài chính sẽ tạm thời dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với dầu Nga đang mắc kẹt ngoài khơi.
- Nhà Trắng cho biết họ đang cân nhắc nới lỏng các hạn chế trong Đạo luật Jones nhằm làm chậm đà tăng giá xăng.
- Một biện pháp đang được xem xét là miễn các yêu cầu sản xuất xăng đặc biệt vào mùa nóng nhằm giảm ô nhiễm không khí.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng tác động của những biện pháp này khó có thể làm chậm đáng kể đà tăng giá. Chuyên gia năng lượng Clayton Seigle tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế nhận định: "Tôi nghĩ đây chỉ là yếu tố bù đắp rất nhỏ so với nguyên nhân chính đang đẩy giá xăng lên cao, đó là lo ngại về nguồn cung thực tế của các sản phẩm lọc dầu trên toàn thế giới, cũng như nguồn dầu thô".
Trong một tuyên bố ngày 12.3, Nhà Trắng nhấn mạnh: "Thông qua một quy trình lập kế hoạch chi tiết, toàn bộ chính quyền đã và đang chuẩn bị cho bất kỳ hành động tiềm tàng nào từ chế độ Iran", người phát ngôn Anna Kelly nói. Bà cũng ca ngợi thành công của quân đội Mỹ và nhắc lại quan điểm của Tổng thống Trump rằng bất kỳ gián đoạn nào đối với năng lượng chỉ mang tính tạm thời và về lâu dài sẽ mang lại lợi ích to lớn.
