Đào tạo nhân lực an ninh mạng: Giải pháp chiến lược bảo vệ không gian số Việt Nam
Trong bối cảnh tội phạm mạng ngày càng tinh vi và phức tạp, việc đào tạo nguồn nhân lực an ninh mạng không chỉ đơn thuần là đáp ứng nhu cầu thị trường mà còn là một giải pháp chiến lược quan trọng để bảo đảm an ninh và an toàn cho không gian số quốc gia. Xây dựng chương trình đào tạo tiệm cận với chuẩn quốc tế, gắn liền với thực tiễn công nghệ và nhu cầu thị trường đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng cao.
Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và thách thức mới
Cùng với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và điện toán đám mây, không gian số ngày càng mở rộng, kéo theo các hình thức tấn công mạng trở nên tinh vi và khó phát hiện hơn bao giờ hết. Do đó, đào tạo nhân lực an ninh mạng không chỉ là nhiệm vụ cấp bách mà còn mang tính lâu dài và bền vững.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hải Đăng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội, an ninh mạng sẽ gắn chặt với khoa học dữ liệu, AI và kiến trúc đám mây. Điều này đòi hỏi sinh viên phải được đào tạo theo tư duy "security by design" – coi bảo mật là yêu cầu cốt lõi ngay từ khâu thiết kế hệ thống. Các chương trình đào tạo cần tăng cường thực hành, mô phỏng các tình huống tấn công-phòng thủ và giải quyết bài toán bảo mật trong môi trường thực tế, từ đó hình thành đội ngũ chuyên gia công nghệ toàn diện với tư duy hệ thống và khả năng thích ứng cao.
Những nỗ lực đổi mới từ các trường đại học
Để đáp ứng tình hình mới, nhiều cơ sở đào tạo đã chủ động cập nhật và cải tiến chương trình giảng dạy. Tại Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH), chương trình an ninh mạng được rà soát và cập nhật thường xuyên để phù hợp với công nghệ mới và chính sách hiện hành.
Trong khi đó, Trường Đại học Công nghệ Thông tin (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) đã phát triển nhiều sản phẩm phục vụ trực tiếp cho đào tạo và chuyển giao công nghệ. Đặc biệt, phòng thực hành ảo vLab được xây dựng trên nền tảng điện toán đám mây, cho phép người học truy cập và thực hành linh hoạt, không bị giới hạn về thời gian và không gian. Tính đến tháng 12/2025, vLab đã phục vụ khoảng 1.800 người dùng với hơn 115 khóa học và 1.618 bài thực hành.
Nhu cầu nhân lực tăng mạnh và mô hình hợp tác ba bên
Thực tế cho thấy, nhu cầu nhân lực an ninh mạng tiếp tục tăng mạnh về số lượng. Do đó, phát triển nguồn nhân lực không chỉ dừng lại ở việc liên kết đào tạo mà còn cần tạo ra cơ chế, chính sách thông thoáng để thúc đẩy hợp tác trong nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển các giải pháp.
Tiến sĩ Phạm Kim Thư, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ và Quản lý Hữu nghị, nhấn mạnh sự cần thiết của mô hình hợp tác ba bên: Nhà nước giữ vai trò kiến tạo chính sách và đặt hàng đào tạo; nhà trường chủ động đổi mới chương trình, nâng cao chất lượng đào tạo; doanh nghiệp tham gia đồng hành, kiểm nghiệm và hoàn thiện kỹ năng thực tiễn. Đây được xem là mô hình then chốt để hình thành đội ngũ chuyên gia an ninh mạng đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên số và AI.
Thực trạng tấn công mạng và đề xuất giải pháp
Theo thống kê riêng quý III/2025, Việt Nam đã ghi nhận hơn 500 nghìn cuộc tấn công DDoS, gấp đôi so với cùng kỳ năm 2024. Bên cạnh các nguy cơ như đánh cắp dữ liệu và giả mạo website, các hình thức tấn công truyền thống như DDoS đang ngày càng nguy hiểm do khai thác sâu các điểm yếu của hệ thống.
Trước thực trạng này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Minh Triết, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), đề xuất cần đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực an ninh mạng chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ chuyên gia có khả năng vận hành, giám sát hệ thống toàn thời gian và kịp thời phát hiện, ứng cứu sự cố. Đồng thời, vấn đề nhân lực phải gắn chặt với việc nâng cao nhận thức của người dân và người sử dụng, vì bảo đảm an ninh mạng không chỉ dừng ở máy chủ hay dịch vụ mà còn bao gồm các hệ thống, phần mềm và dịch vụ số được triển khai rộng rãi trên thiết bị di động.
Khuôn khổ pháp lý và định hướng tương lai
Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị khẳng định bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian mạng, an ninh mạng, an ninh dữ liệu và an toàn thông tin là yêu cầu xuyên suốt. Cùng với các chính sách như Luật An ninh mạng, Luật Giao dịch điện tử (sửa đổi), Nghị định số 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân và Chiến lược An toàn, An ninh mạng quốc gia đến năm 2030, khuôn khổ pháp lý cho quản trị không gian số và dữ liệu quốc gia đang từng bước được hoàn thiện.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hiếu, Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa Đà Nẵng, cho rằng các chính sách này đang tạo ra một "áp lực tích cực", thúc đẩy và định hướng thị trường cũng như các cơ sở đào tạo chủ động chuẩn hóa năng lực nhân lực an ninh mạng. Đối với các trường đại học, đây là "thời điểm vàng" để cấu trúc lại chương trình đào tạo theo hướng hiện đại và hội nhập, không chỉ giảng dạy kỹ thuật bảo mật mà còn hướng tới đào tạo con người hiểu luật, am tường quản trị và có năng lực bảo đảm tuân thủ trong toàn bộ vòng đời dữ liệu.
Hợp tác quốc tế và tầm nhìn dài hạn
Việt Nam hiện là thành viên tích cực của mạng lưới an ninh mạng toàn cầu, duy trì quan hệ hợp tác chặt chẽ với INTERPOL, ASEANAPOL và nhiều tổ chức quốc tế khác. Các đối tác như Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) và Cơ quan Hợp tác Quốc tế Hàn Quốc (KOICA) đã đồng hành lâu dài trong đào tạo chuyên gia và chuyển giao công nghệ, góp phần bồi dưỡng đội ngũ cán bộ nòng cốt và hình thành các trung tâm giám sát, ứng cứu sự cố tiệm cận chuẩn mực quốc tế.
Song song đó, Bộ Công an cùng các bộ, ngành, viện nghiên cứu và trường đại học đang tập trung triển khai những nhiệm vụ trọng tâm như xây dựng Trung tâm Dữ liệu quốc gia theo chuẩn an ninh quốc tế, đào tạo nhân lực chuyên sâu và thúc đẩy hợp tác công-tư nhằm củng cố niềm tin số và bảo đảm an ninh dữ liệu quốc gia.
Có thể khẳng định, xây dựng nguồn nhân lực an ninh mạng chính là đầu tư cho tương lai không gian số Việt Nam. Chỉ khi hình thành được đội ngũ đủ mạnh, đủ chuyên sâu và được đặt trong một hệ sinh thái đồng bộ, an ninh mạng mới thật sự trở thành nền tảng vững chắc cho phát triển số an toàn và bền vững.
