Thiếu hụt nhân lực an ninh mạng: Điểm nghẽn cốt lõi trong chuyển đổi số quốc gia
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang lan tỏa mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực, việc bảo đảm an ninh và an toàn không gian mạng đã trở thành yêu cầu cấp bách hàng đầu. Đặc biệt, khi các mối đe dọa trên môi trường số ngày càng gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi, việc xây dựng nguồn nhân lực an ninh mạng đủ về số lượng và mạnh về chất lượng không chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt mà còn mang tầm chiến lược lâu dài, gắn liền với việc bảo vệ chủ quyền số và an ninh quốc gia.
Thực trạng đáng báo động về tấn công mạng và thiếu hụt nhân lực
Theo Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA), năm 2025, Việt Nam đã ghi nhận hơn 552.000 cuộc tấn công mạng nhắm vào khu vực người dùng cá nhân. Đáng chú ý, hơn 52% số cơ quan và doanh nghiệp từng chịu tổn hại do tấn công mạng, tăng đáng kể so với mức 46,15% của năm 2024, cho thấy nguy cơ an ninh mạng đang trở nên rất hiện hữu và ngày càng nghiêm trọng.
Mặc dù Chính phủ đã ban hành nhiều chiến lược và đề án quy mô quốc gia, cùng với nhu cầu tuyển dụng từ các ngân hàng, tổ chức tài chính, viễn thông và doanh nghiệp công nghệ tăng mạnh, nhưng nguồn nhân lực an ninh mạng vẫn là điểm nghẽn lớn nhất. Các báo cáo gần đây của NCA chỉ ra rằng, Việt Nam có thể thiếu hụt khoảng 700.000 chuyên gia an ninh mạng và an toàn thông tin trong những năm tới, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và học máy.
Hạn chế trong đào tạo và khoảng cách với thực tiễn
Hiện nay, Việt Nam chỉ có khoảng 11 cơ sở đào tạo an toàn thông tin, trong khi số ngành đào tạo chính quy về an ninh mạng còn rất ít, chưa tương xứng với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực cho lĩnh vực được xác định là công nghệ chiến lược quốc gia. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hải Đăng, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội, cho rằng tốc độ phát triển nhanh của lĩnh vực này đang vượt xa năng lực đào tạo của nhiều trường đại học.
- Chương trình đào tạo ở một số nơi còn thiên về kiến thức nền tảng, chậm cập nhật các xu hướng mới như tấn công có chủ đích và ứng dụng AI.
- Đội ngũ giảng viên thiếu những người vừa có nền tảng học thuật vững vàng, vừa có kinh nghiệm thực tiễn.
- Hạn chế về hạ tầng đào tạo, như phòng thí nghiệm chuyên sâu và hệ thống mô phỏng tấn công-phòng thủ, cản trở việc tổ chức đào tạo theo hướng "học đi đôi với hành".
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tấn Trần Minh Khang, Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường đại học Công nghệ thông tin (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), nhấn mạnh rằng khoảng cách lớn nhất giữa yêu cầu thực tiễn và năng lực đào tạo hiện nay nằm ở tính "thực chiến" và khả năng làm chủ công nghệ mới. Hệ quả là nhiều sinh viên, dù nắm vững kiến thức nền tảng, vẫn phải đào tạo lại khi bước vào môi trường làm việc thực tế.
Thách thức trong tuyển dụng và giữ chân nhân tài
Theo thống kê, hiện có hơn 20% số đơn vị chưa có nhân sự chuyên trách về an ninh mạng, và 35,5% chỉ có nhiều nhất 5 người phụ trách. Trong khi đó, để vận hành trung tâm điều hành an ninh mạng liên tục, mỗi đơn vị cần ít nhất 8 đến 10 nhân sự. Sự thiếu hụt này nếu không được bổ sung kịp thời sẽ khiến hệ thống phòng thủ quá tải và phản ứng chậm khi xảy ra sự cố.
Thượng tá Lưu Minh Huỳnh, Phó Trưởng phòng An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Cao Bằng, cho biết việc đào tạo một cán bộ đủ năng lực điều tra, xử lý các vụ việc an ninh mạng phức tạp đòi hỏi quá trình bài bản và dài hạn. Tuy nhiên, thủ đoạn và công cụ phạm tội trên không gian mạng liên tục biến đổi, gây khó khăn trong công tác đào tạo và thực hành.
Các chuyên gia cũng chỉ ra rằng chính sách đãi ngộ chưa tương xứng với đặc thù nghề nghiệp đòi hỏi hàm lượng chất xám cao, cường độ làm việc lớn và trách nhiệm bảo mật nặng nề. Cơ chế tuyển dụng và sử dụng nhân lực còn nặng tính hành chính, thiếu linh hoạt, làm hạn chế khả năng thu hút nhân tài. Đáng lo ngại hơn, làn sóng dịch chuyển nguồn nhân lực chất lượng cao sang khu vực tư nhân ngày càng rõ nét do mức thu nhập và cơ hội phát triển vượt trội.
Giải pháp cho tương lai
Nguồn nhân lực an ninh mạng không thể hình thành trong "một sớm, một chiều" mà đòi hỏi phải có chiến lược tổng thể, dài hạn và đồng bộ. Các chuyên gia khẳng định rằng khi đào tạo hiện đại được kết hợp với chính sách phù hợp, môi trường làm việc tiên tiến và cơ chế sử dụng nhân tài đặc thù, Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng lực lượng an ninh mạng đủ mạnh. Điều này sẽ đáp ứng yêu cầu bảo vệ không gian số quốc gia trong kỷ nguyên dữ liệu, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số an toàn và bền vững.
An ninh mạng là "mặt trận mềm" của chuyển đổi số quốc gia, và việc thiếu đội ngũ nhân lực đủ mạnh có thể khiến các mục tiêu về chính phủ số, kinh tế số và xã hội số đối mặt với nhiều rủi ro. Do đó, đầu tư vào đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để bảo vệ an ninh quốc gia trong thời đại số.
